Opinions

De filmografie van Stephen Frears kent hoogtes en laagtes. In 2012 bereikte hij zowaar zijn absoluut dieptepunt met Lay The Favorite, dat gecast werd door Bruce Willis en Catherine Zeta-Jones. Gebrand op eerherstel kwam hij met Philomena voor de dag.

De film is gebaseerd op het waargebeurde verhaal ‘The Lost Child of Philomena Lee’ van de gewezen BBC-journalist Martin Sixmith. Philomena Lee (Judi Dench) werd in 1952 naar een klooster te Roscrea gestuurd omdat ze als tiener zwanger werd. Op driejarige leeftijd werd haar zoontje Anthony vervolgens door de nonnen verkocht aan een Amerikaans gezin. Na vijftig jaar afwegen welke zonde het ergst is – tienerzwangerschap verzwijgen of haar kind niet opzoeken - , hakt ze de knoop door. Samen met Martin Sixmith (Steve Coogan) vertrekt ze voor een heuse zoektocht naar de Verenigde Staten.

Bij de naam Judi Dench denkt iedereen aan M in 007, maar ook aan de films J. Edgar en Shakespeare in Love. Voor deze laatste won ze overigens de Oscar voor beste vrouwelijke bijrol in 1999. De vertolking van een ontroerende, schattige grootmoeder is evenwel een primeur voor haar maar ze laat zien dat ze van alle markten thuis is. Mijns inziens komt ze in Philomena zelfs beter tot haar recht. De andere protagonist in Stephen Frears’ drama comedy is Steve Coogan. Hij kreeg medezeggenschap over zijn tekst en liet zijn cynische, Bitse humor de vrije loop. Een combinatie die beslist pakte met daarbovenop nog eens een meer dan uitstekende chemie tussen beide acteurs, met andere woorden : een schot in de roos.

Het verhaal doet veel denken aan de winnaar van de Gouden Leeuw op de mostra van Venetië in 2002 : The Magdalene Sisters, geregisseerd door Peter Mullan. Het verhaal kent een zekere mate van voorspelbaarheid maar kan door de juist getimede flashbacks en de muziek van Alexandre Desplat wel de nodige emotie losweken. Baantjergewijs volgt de ontknoping van de film na een pint op café en vanaf dan geraakt de film in een stroomversnelling.

De boodschap die de echte Philomena Lee wou overbrengen was dat ze de onmenselijke behandeling in Roscrea aanvaardde. Ze vergaf Hildegard en keurde Sixmiths atheïstisch gedrag af. Het is dus niet de zoveelste antigodsdienstige film.

3.5*

De kracht van dit in neorealistische stijl en zonder beroepsacteurs gefilmd coming-of-age verhaal ligt in zijn eenvoud. Olmi observeert onnadrukkelijk gewone mensen en onthult schoonheid in hun doordeweekse levens. Centraal staat een verlegen jonge arbeiderszoon die van een dorp naar Milaan verhuist om er een job te vinden en op een mooie collega verlief wordt.

Il Posto is op subtiele wijze een politieke film – die wijst op vervreemding en aangeeft hoe arm en rijk in een deprimerende maatschappij hun plaats bewaren – maar raakt de kijker vooral ook als emotionele docufictie. Onschuld, humor, triestheid en tragedie liggen in deze fragiele wereld dicht bij elkaar. Het toetreden van het tweetal tot de bureaucratie wordt subtiel uitgebeeld door de sporadische camerastandpunten vanuit het perspectief van luxueuze goederen zoals wasmachines, auto’s maar ook van een tas koffie.

5,0*

But she’s harmless. She’s as harmless as one of those stuffed birds.

Door Vertigo (1958) en North by Northwest (1959) werd ‘Hitchcock’ een begrip. Na deze twee grote successen wou hij zich wagen aan een hachelijk project. En dat vond Hitch in de vorm van het boek ‘Psycho’ van Robert Bloch. Niemand zag dit immers zitten maar Hitch’s keuze stond vast. Hierdoor moest hij de film persoonlijk financieren en zelfs zijn huis hypothekeren.

Voorafgaand aan de release van Psycho (1960) maakte Hitchcock gebruik van enkele marketingtechnieken. Zo kocht zijn omkadering alle exemplaren van het boek op zodat geen enkele kijker voorkennis zou hebben van de beruchte film. Ook liet hij weten dat er security ingeschakeld zou worden bij de release om de eventuele chaos na de film op te vangen. Niemand mocht ook de zaal verlaten als de projectie begon. Dit was een eerste vorm van hypen, wat mee leidt tot het grote succes van deze film.

Marion Crane stal 40.000 dollar en ging op de vlucht. Op het moment dat ze besluit het geld terug te brengen, stapt ze de douche binnen om het morele vuil en zorgen weg te spoelen. Wat volgt is de beruchte douchescène die bestaat uit 70 verschillende filmshots in 45 seconden tijd. Een lange close-up op de ogen van het lijk en een spiraal van wegzuigend water. De gehanteerde snelle cuts waren een kantelmoment in de filmgeschiedenis qua creatie van suspense. Vele regisseurs haalden later de mosterd bij Psycho. Nooit eerder werd de hoofdrolspeler vermoord in het midden van de film. Wat een schok/verrassing moet dat geweest zijn, ongezien!

Eveneens heeft de componist Bernard Hermann een invloed op de briljantheid van Psycho, en vooral in deze scène dan. Aangezien de film enkel gefinancierd werd door Hitch himself kon hij enkel gebruik maken van een strijkorkest en niet een volledig orkest. Het resultaat was verbazingwekkend. De sneren raken het publiek zo diep, dat het blijft nazinderen. Omdat de master of suspense geen geld leende van een studio, stond hij los van alle censuur. Zo werd er voor het eerst in de filmgeschiedenis een toilet gefilmd.

De rol van Norman Bates was Anthony Perkins op het lijf geschreven. Net als de psychopaat in de film had hij een trauma over zijn moeder waardoor hij zo goed in zijn rol kon treden dat zelfs Steve Buscemi, die altijd als psychopaat gecast werd, er niets bij vergeleken was. Later kreeg hij te verduren met typecasting. De lievelingshobby van het personage was vogels opzetten, een symbolische betekenis waar men niet omheen kan. In het begin van de conversatie in de salon vertelt Norman dat Marion ‘eats like a bird’. Achter haar treffen we enkele zangvogels aan, die wijzen op haar onschuldige ziel. Maar dan ‘it’s really a falsity because birds really eat a tremendous lot’ en merken we een kraai op, een roofvogel. Het piepgaatje waar Norman door kijkt om te gluren naar de mooie Marion bevindt zich tussen een opgezette uil en havik, eveneens roofvogels. Filmisch een zeer fraaie scène die ons ook doet denken aan de openingsscène. Van boven de stad Phoenix zoomt Hitchcock in op een raam en lopen we binnenin de kamer twee ‘lovebirds’ tegen het lijf. Als Norman later haar lichaam in de badkamer ontdekt, stoot hij dan ook een kader van een zangvogel om. Of de keuze voor Marion Crane (kraanvogel) en Phoenix (een mythologische vogel) al dan niet bewust was, laat ik aan u over. In ieder geval vertelde Hitchcock dat de vogels een soort waarnemers waren in de zin van zijn eigen masochisme. Is het dan nog verwonderlijk dat Alfred Hitchcock 3 jaar later met ‘The Birds’ op de proppen kwam? Ook in deze film keerde hij na Rear Window, North by Northwest en Vertigo terug naar de mystieke zwart-witte sfeer.

Vele elementen van het Duits expressionisme vinden we in deze film terug, zoals de overvloed aan trappen, de manier waarop de begintitels worden gepresenteerd en de metaforisch glasscherpe soundtrack. Dit slaat op de gespleten en geesteszieke persoonlijkheid.

Net als in vele Hitchcock-films heeft het getal 13 ook in Psycho een rol. Telkens Marion Crane in contact komt met dit getal is het een opportuniteit om haar lot te veranderen. Als we de cijfers van haar nieuwe wagen optellen, 4+1+8, bekomen we 13. Bij de overhandiging van de sleutel van haar kamer twijfelt Norman Bates even bij sleutel 3 maar beslist dan resoluut voor kamer nummer 1.

Psycho scoort in alle aspecten hoog. Het is één van de grootste filmklassiekers aller tijden.

5,0*