Riefenstahl (2024)

In de NRC van vandaag staat een interessante recensie die eigenlijk beter duidelijk maakt wat deze documentaire over Leni Riefenstahl laat zien, dan dat de documentaire dat zelf doet. Ik vond het een nogal brokkelig geheel, een lange zit en zat me voortdurend af te vragen wat deze documentaire nu eigenlijk wil laten zien. Dat Leni Riefensthal een overtuigde nazi was en een groot bewonderaar van Adolf Hitler, van wie ze zelfs een huisaltaartje had gemaakt? Dat wisten we al. Dat van dat huisaltaartje zit overigens niet in deze documentaire. Dat ze een geniale filmer en propagandist van het nationaal-socialisme was, wisten we ook al. Je hoeft de films 'Triumpf des Willen' en 'Olympia' maar te zien om te begrijpen hoe verduiveld knap die gemaakt zijn. En hoe Hitler daarin is afgebeeld op een wijze die alleen een bewonderaar kan doen. Riefenstahl heeft haar hele na-oorlogse jaren besteed aan een soort rehabilitatie, en dat is in de jaren zestig en zeventig nog min of meer gelukt ook. Onvermoeibaar trad ze op in talkshows en gaf ze interviews aan 'journalisten', presentatoren en producenten, die steeds weer de zelfde vragen stelden en antwoorden kregen die ze niet wilden horen. Want Leni Riefensthal had haar eigen waarheid. Wat de documentaire ook laat zien hoe onbeholpen en onvolwassen Duitsland tot in de jaren negentig omging met het oorlogsverleden. En hoe gebrekkig dat denazificatieproces direct na de oorlog is uitgevoerd. Ook Riefenstahl werd toen geen strobreed in de weg gelegd. En in latere jaren was iedereen maar voortdurend bezig met Riefenstahl, terwijl alle nazi's zich koest hielden en de echte oorlogsmisdadigers al heel snel vrij rondliepen. Tot in de jaren zestig had niemand in Duitsland het ooit over Auschwitz en de Holocaust. En nu is het 2025 en zijn ze daar nog steeds bezig met die Riefenstahl.

We weten dat Leni Riefenstahl een unieke vrouw was die in een mannenwereld erin slaagde haar ambities te verwezenlijken: een onvergetelijke regisseur worden van het grote Duitse Rijk. Wie Triumph des Willens (Rijksdag 1934) en Olympia (Olympische Spelen, Berlijn 1936) ziet, herkent haar ontegenzeggelijke kwaliteiten. We weten dat Leni Riefenstahl na WO II haar lange leven heeft besteed om duidelijk te maken dat zij een kunstenaar was (en is) die geen weet had (en heeft) van politiek. Bereidwillig stond zij iedereen te woord om dit te beklemtonen, schreef tien jaar lang aan haar autobiografie en 'schoonde' voortdurend haar persoonlijke archief op met als doel haar beoogde imago te bevestigen. We weten dat Leni Riefenstahl een manipulatieve vrouw was die, als vragen te indringend werden, in woede kon uitbarsten, die glom van de fanmail die ze ontving en die, na de vrijlating van Albert Speer, tot zijn intieme vrienden gerekend kon worden. Wanneer we dit allemaal al weten, wat voegt deze documentaire dan toe aan onze kennis? Weinig tot niets, ben ik bang.