Viaggio in Italia (1954)

In een film met een traditionele plot is er een held met een doel voor ogen, die dan allerlei hindernissen moet overwinnen om dat doel te bereiken. Hier is dat niet het geval. Het van een suikernonkel geërfde huis dat ze willen verkopen, is slechts de aanleiding waarom een welgesteld Brits koppel deze reis naar Napels onderneemt. In het middenstuk volgen we de twee echtelieden afzonderlijk. De vrouw maakt culturele uitstapjes; de man gaat op zoek naar oppervlakkig vertier op het eiland Capri. Een motief is de tegenstelling tussen stilstand en beweging. In het begin razen ze over Italiaanse wegen; op het einde worden ze opgehouden door de processie. Tijdens Katherines bezoek aan het museum lijken de beelden meer levend dan de mensen, vooral de gespierde Hercules en de groep met de stier. In Pompeï zien we mensen die plots overvallen werden door de dood, een registratie van één moment in de tijd, een beetje als een foto. Daardoor wordt Katherine geconfronteerd met de onbeduidendheid van haar eigen bestaan. We zien een contrast van culturen: de goed georganiseerde Britten tegenover het zuiderse carpe diem en dolce far niente. De katholieke cultuur is aanwezig bij de begrafenis, de processie op het einde en het volkse geloof in mirakels. We zien ook de armoede van het gewone volk. Een communistische affiche komt in beeld, we zien zwangere vrouwen en vrouwen met een kind. Daartegenover staat de kinderloosheid van het Britse huwelijk. De huwelijkscrisis tussen Alexander en Katherine vertoont gelijkenissen met de crisis tussen regisseur Roberto Rosselini en actrice Ingrid Bergman, die een paar jaar later zouden scheiden. Het omstreden einde lijkt aan te geven dat Rosselini zijn huwelijk nog een kans wilde geven, tegen beter weten in. Een minpuntje is dat nergens uitgelegd wordt waarom Ingrid Bergman met een Zweeds accent spreekt, maar dat doet weinig af van de doorleefdheid waarmee ze haar personage neerzet.

Een tergend langzame karakterschets van twee mensen in een disfunctioneel huwelijk. Beide partijen tonen tekenen van neurotisch gedrag dat ze tevergeefs proberen te verbergen achter nonchalance en sarcasme. Als kijker probeer je een symbolische betekenis te zoeken achter elk woord, beeld en tegenstrijdigheid teneinde het magere verhaal wat meer diepgang te geven. Staat de ezel die de kar voorttrekt symbool voor de strijd om het huwelijk in stand te houden? Vormen de ruïnes van Pompeï een weerspiegeling van hun afbrokkelende liefde? Deze zogenaamde bakermat van Nouvelle Vague en modernistische kijk op intimiteit valt tegenwoordig moeilijk te verteren en laat te veel aan de verbeelding over. Ook de geluidskwaliteit is verschrikkelijk; stemmen klinken ingeblikt en lopen niet steeds synchroon met de bewegingen van de mond. Voorlopig niet aan mij besteed, al herken ik wel potentieel in deze aanpak.

Een hoge score hier voor deze nogal gedateerde film uit 1954. De mooie en succesvolle Ingrid Bergman was blijven hangen aan de Italiaanse regisseur Roberto Rossellini en toen moesten er natuurlijk gezamenlijke films gemaakt worden. Dit is er een van. Over een Engels echtpaar in goede doen met een slecht huwelijk dat op weg is naar Napels om daar een huis te bekijken dat ze geërfd hebben. Een film over ruziënde mensen is altijd vervelend. Berman is in deze film niet op haar mooist. Rossellini heeft haar gekoppeld aan een nogal nadrukkelijk aanwezige George Sanders, waar ik de kriebels van kreeg. Het echtpaar komt tot de conclusie dat ze beter kunnen gaan scheiden. Sanders komt 's avonds laat een vreemde vrouw tegen die wel wat wil en waar een normale man natuurlijk mee vreemd gaat, maar Sanders niet hoor. Uiteindelijk wordt er nog een ongeloofwaardig happy end aan geplakt. Eigenlijk een draak van een film. Wel mooie beelden van Napels en Pompeii, maar daar kijk je zo'n film natuurlijk niet voor. Nog een lichtpuntje, de mooie (en zeldzame) Austin Sheerline convertible waar ze in rijden. Als je oplet zie je hoe onnatuurlijk ze aan het stuur draaien. Zo rij je geen auto. Die auto staat gewoon stil. Nee, deze film krijgt geen voldoende.