Log

Kroniek van een aangekondigde dood.
Onder het toeziende oog van de Verenigde Naties.
Of liever: onder het bijziende oog van de Verenigde Naties.
Nee, nauwkeuriger: onder het oog en de neus van de doofstomme Verenigde Naties, vleugellam, naïef – de ceremoniële omlijsting bij een geïmproviseerde genocide.
Het bankroet van de internationale gemeenschap – die medio juli toevallig integraal op verlof was – kan moeilijk treffender in beeld worden gebracht. Als een thriller voert regisseuse Jasmila Žbanić de toeschouwer richting het onontkoombare en nietsontziende einde – een einde dat in alle geschiedenisboeken staat, en waarvan je hoopt het toch niet te zullen moeten onderkennen. Het publiek dat laten voelen, betekent ijzersterke cinema.
Zonder context, zonder wij-zij, zonder ideologische krachtlijnen uit te diepen: de kracht van ‘Quo vadis, Aida?’ is dat Jasmila Žbanić alleen maar mensen toont, gevangen in een spiraal van geweld waar al lang geen ontkomen meer aan is. De film toont geen perspectieven of kanten, geen gelijk of ongelijk, geen historische of nationalistische of etnische waarheid, alleen maar de naakte essentie, het wezen van onschuldige zielen die om de meest onzalige redenen moeten sneuvelen.
De voetnoot is cynisch, maar misschien ook hoopvol. Aida’s hele leven is verbeurd verklaard, haar eigendom is ingepalmd, van haar verleden resteren slechts scherven en snippers, en toch kiest ze voor het onderwijs, omdat kinderen opnieuw kunnen kijken, leren kijken, elkaar kunnen zien. Zij kunnen de geschiedenis niet overdoen, maar zij kunnen er voor kiezen om de geschiedenis niet over te doen. Zij kunnen de feiten in de ogen kijken, en toch toekomst maken, op een plek waar zoveel verschrikking, zoveel ellende, zoveel duisternis is neergedaald. Zij dansen op het graf van ontelbaren – en dat moeten ze, omdat het kinderen zijn, kinderen van een toekomst die anders kan, moet, zal zijn.
3,5*

Wie zijn we?

Zijn we mensen die identiteit als een star gegeven beschouwen? Mensen die naar mensen kijken als een onherroepelijk product van hun verleden? Mensen die geloven dat de ander slechts tot op zekere hoogte kan transformeren? Mensen die leven in de zuurstofloze theorie van rode vlaggen en dito lijnen?

Wie willen we zijn?

Zijn we mensen die willen en durven voelen, als in: heus voelen? Mensen die durven luisteren naar wat de ander ons vandaag ingeeft? Mensen die echt naar mensen kijken, echt naar mensen luisteren, mensen de kans geven anders te zijn dan het fata morgana van wat ze – worst case – bijna waren geweest? Willen we mensen zijn die de ander niet in de voorwaardelijke wijs van hun achtergrond ervaren, maar in alle openheid en authenticiteit toelaten, hier en nu?

Wie kunnen we zijn?

Kunnen we mensen zijn die geloven in het spel, in het theater, en dus in het vermogen om uit te wissen, opnieuw te beginnen, terug puur en onbeschreven te zijn, een blanco pagina nieuwsgierig naar de inkt van een hand die van ergens komt aangewaaid? Kunnen we zijn zoals mensen in kunst zijn, op het witte doek zijn, in literatuur zijn: onvolmaakt, vol haperingen en tekortkomingen, gehavend door herinneringen en geketend aan een vroeger dat ze heden niet meer kunnen hertekenen, maar in die broze, afstotelijke maar o zo oprechte naaktheid ook schoon, authentiek, gepijnigd, verliefd?

We kunnen, zolang we willen, en daartoe het idee loslaten dat we zijn wie we ooit waren.

Robert Pattinson en Zendaya, zeg maar de Hugh Grant en de Julia Roberts van de 21ste eeuw. Hij als de stuntelige overzeeër met het onweerstaanbare smoelwerk, zij een godin die het zich allemaal laat welgevallen: zijn twijfels, zijn verdachtmakingen, zijn bochtenwerk. Zij toont hoe zijn liefde zou moeten zijn: onvoorwaardelijk en nietsontziend, avontuurlijk en tegelijk trouwhartig, fel en rauw, lief met weerhaakjes, tot op het bot. Tegenover zijn muizenissen en flaters staat de onverzettelijke kracht van wie zij dankzij haar activisme geworden is: een vrouw die voelt, kiest, lééft – en dat tegenover zijn goedbedoelde maar verkrampte keeping up appearances.

Ik weet het, ik beken: ‘The Drama’ is een lichtgewicht. En toch: de flamboyante vinnigheid waarmee Kristoffer Borgli dit verhaal uit het dozijn verfilmt, de adembenemend economische soundtrack van Daniel Pemberton, de onderhuids sluimerende hilariteit, het portret dat deze twee Hollywoodiconen maken van wat liefde vermag te zijn – een spel, een belofte die zichzelf kan hernieuwen, een droom – en de esthetiek van al wie ze zijn en wat hen omringt: het benadert de volmaaktheid, deze geestig ontspoorde treinrit der onvolkomenheden, het leven als ilusie, het bestaan een zinsbegoocheling (en wakker worden zonder Zendaya in de zetel)…

3,75*