Nattvardsgästerna (1963)

Weer een echte Bergman die barst van de ideeën, maar ik vind film daarvoor niet het beste medium. Boeiend en het tempo is prima, maar ook een volstrekt kille film doordat men nergens het idee geeft te acteren maar vooral ideeën spuit. Dan kunnen sfeer, contrastrijke zwart-witfotografie en een behoorlijke Björnstrand nog zo goed zijn, echt meegaan met de film lukt niet. Een beetje hetzelfde euvel als met Tarkovsky, maar Bergman geeft op de oppervlakte in ieder geval nog een goed te volgen verhaal mee en daardoor verveelt de film ook niet. 3,5*.

Prachtige film over existentiële twijfel van mensen die even geïsoleerd staan als de gebouwen in hun landschap, en waar een poging tot een handreiking al gauw verkeerd afloopt. Ingrid Thulin maakt veel indruk als Märta, uiterlijk een grijze muis (waar de eigenlijk wonderschone actrice nog een hoop moeite voor moet doen) maar met een turbulent innerlijk leven, en Max von Sydow (die al bijna dood lijkt te zijn wanneer hij de dominee komt opzoeken) is brozer en breekbaarder dan ooit, maar voor mij is dit verder helemaal Gunnar Björnstrands film (hoewel hij op het einde nog even in de schaduw komt te staan van dat kleine maar indrukwekkende rolletje van Allan Edwall als de bescheiden koster). Dominee Ericsson is een beklagenswaardige figuur, en hoewel we er getuige van zijn hoe een nieuwgevonden luciditeit zich aan hem openbaart krijgt de kijker daardoor nog niet automatisch meer sympathie voor hem – daarvoor blijft hij (nog) teveel gepantserd in zijn eenzaamheid en zijn egocentrisme (maar wie weet wat de toekomst brengt?).         Goed verwoord door IMDb : hoewel Björnstrand minder bekend was dan andere vaste Bergman-acteurs als Von Sydow en Liv Ullmann was hij misschien wel de meest kameleontische van allemaal – bijna niet voor te stellen dat dit dezelfde man is als de potige schildknaap met wie je geen ruzie wilt zoeken in Het zevende zegel.         Af en toe leer je ook nog eens wat nieuws. Bij het googlen van reviews van deze film kwam ik een site tegen waarop te lezen valt: "Het thema van de kerkelijke vader, maar ook de hypocrisie van het geestelijk leven speelt waarschijnlijk [vanwege Bergmans tirannieke vader] als een rode draad door Bergmans leven. In de film De avondmaalsgasten bijvoorbeeld speelt een aan pornografie verslaafde dominee." Zó, denk ik dan, díé was er al vroeg bij!

Wederom geen eenvoudige, doch sterke Bergman. We volgen de dominee Tomas die een geloofscrisis ondergaat ten aanzien van God en zichzelf. Wat moet je vervolgens doen als schaap wanneer de herder zelf het pad is verloren? Sommigen houden krampachtig vast aan het geloof omdat het zo is en nooit anders is geweest. Het maakt kern uit van hun ziel en bestaan. Anderen vertwijfelen en storten zichzelf in hun ongeluk, hopeloos ontredderd en verloren ... De avondmaalgasten is een sober aangeklede film. Kil en afstandelijk ook. Alles berust op de uitstekende dialogen en sterk acteerwerk. Naarmate de film vordert komt het personage van de dominee beter en beter tot zijn recht. Begin je ook het hoe en waarom beter te plaatsen. Ook de slotscène na de uiteenzetting van de koster over geloof en lijden lift de film naar een hogere dimensie.