Der Kommer en Dag (2016)

Dit deed me niet zo veel, behoorlijk cliché allemaal, jaren negentig-achtig. Het jongetje Elmer is helemaal idolaat van alles wat met de ruimtevaart te maken heeft en wil later astronaut worden. Dat had dan nog wel iets aandoenlijks vond ik en voegt ook zeker iets toe. De oude watertank die een raket moet verbeelden is origineel bedacht. Ook tof dat het ruimtehondje Laika nog besproken wordt. Maar eigenlijk voelt iedereen als een karikatuur. De juffrouw stelt zo'n engelachtig figuur voor die het goed voorheeft met de jongens, maar geen poot uitsteekt. Ja, aan het einde.. Om Elmer een plezier te doen laat ze hem een gegeven moment muziek horen van Strauss, uit een film die ze onlangs heeft gezien, 2001: A Space Odyssey. Joh, neem dat arme kind gewoon mee naar de bioscoop zodat ie daar de film zelf kan gaan zien. De directeur is natuurlijk een tiran. Wanneer Elmer door hem in elkaar wordt gemept en later ook nog eens door de andere jongens, houdt hij daar wonderlijk genoeg amper een schram aan over. Het voorlezen van de brieven en de kinderen die daar helemaal van onder de indruk zijn had wel weg van The Shawshank Redemption; Tim Robbins die als boekhouder veel aanzien geniet onder z'n medegevangenen. Ook erg voorspelbaar soms. Op een gegeven moment is er zo heel terloops een scène waarin een televisie het internaat wordt binnengedragen, waarvoor wordt er niet bij verteld. En even later is er dan, zoals te verwachten, de uitzending van de maanlanding en zitten alle kinderen voor de tv. De melodramatische Dead Poets Society-scène aan het einde met de jongens die een voor een hun vinger opsteken was echt ver-schrik-ke-lijk.. 'We're all living in Amerika, Amerika ist wunderbar!' De aankleding is goed gelukt, de kostschoolkleding van de jongens met name.

Volgens een Deense vriend staat Lars Mikkelsen, de oudere broer van Mads, in zijn thuisland bekend als de gelauwerde theateracteur die alle prijzen binnensleept. En 'Der Kommer en Dag' (2016) laat ook wel zien dat Lars een indringende schurkenrol kan spelen als het schoolhoofd die met harde hand regeert over jongensinternaat Godhavn. Het zijn de late jaren zestig waarin de impact van machtsmisbruik - zoals lijfstraffen of seksueel geweld - publieke aandacht krijgt door een anti-autoritaire wind, maar in de periferie heeft die harde pedagogische lijn nog steeds een plek. Door een combinatie van een log bureaucratisch systeem, een angst- en zwijgcultuur en een old boys' network, wordt er nog altijd niet geluisterd naar de jongeren zelf. Het is tegen deze context dat de dromerige Elmer (Harald Kaiser Hermann) en zijn broer Erik (Albert Rudbeck Lindhardt) in het internaat komen. Alwaar ze verbondjes met schoolgenoten moeten sluiten of de autoriteiten paaien om niet ten onder te gaan in deze gewelddadige omgeving. Ik hoopte na een bijzonder indringende scène dat 'Der Kommer en Dag' (2016) een soort 'Lord of the Flies' zou worden, waarin de jongeren met harde hand terugslaan om het leed dat hen is aangedaan. Maar zo'n film is het niet en het blijft uiteindelijk wat lafjes binnen de voorspelbare lijntjes van een sentimentele tearjerker.

De één heeft macht, de ander heeft moed Droevig en soms hartverscheurend verhaal over machtsmisbruik in een Deens weeshuis eind jaren 60, dat meer leek op een nazi werkkamp. Hoewel directeur Heck er anders over denkt, is er niks dat de mishandelingen rechtvaardigt die de kinderen moeten ondergaan in naam van een goede disciplinaire opvoeding. Nu vond ik sommige elementen zwak naar voren komen, daar het steeds Erik en Elmer zijn die het mikpunt worden van het geweld. De andere kinderen worden nauwelijks uitgewerkt; ze staan er meestal bij en kijken ernaar. Het tuchtpersoneel is ook vrij ééndimensionaal neergezet. Maar het is toch erg goed gespeeld en het gevoel van machteloosheid en onrecht grijpt naar de strot. In de marge wordt vaak naar Elmer's droom om astronaut te worden verwezen, een manier om de dagelijkse ellende door te komen en op betere tijden te hopen.

Wat een geweldige film en wat een fantastische acteurs. Vooral die twee jongens en vooral die Elmer. Zo jong (10 jaar bij de opnamen) en zo geloofwaardig is hij. Maar ook die vreselijke mannen zijn zo geloofwaardig, dat je ze haat. Wat een gruwelijke man zet die Lars Mickkelsen neer en dus is hij een geweldige acteur . Dat kunnen die Scandinaviers goed. Vergelijk dat eens met Amerikanen. En ja, er moet natuurlijk een happy end zijn.

Nee, dit is zo'n karikatuur dat het de hoge notering absoluut niet verdiend. Standaard jeugdinternaatellende met clichéfascisten aan het hoofd en over-de-top aandoenlijke jongetjes wier dromen maar geen werkelijkheid kunnen worden. Het enige lichtpuntje is het acteerwerk van Lars Mikkelsen, en als je er gevoelig voor bent de dromerij van Elmar over astronauten en de actualiteit van de eerste maanlanding. Vrijwel iedere nuance ontbreekt, en ook de rol van de enige vrouwelijke docente is vreemd. Bovendien zitten er een paar ongeloofwaardige en vreemde plotwendingen in: bijvoorbeeld als Elmar zijn dagje naar de stad krijgt terwijl zijn broer op sterven ligt, en z'n oude juf opzoekt, waarom gaan ze niet gewoon naar politie of het ziekenhuis??. Wel weer een top 250-film afgetikt, dat is natuurlijk winst.