Mon Oncle (1958)

Geniale film, werkelijk geniaal. De prachtige gestileerdheid, de futuristische decors, de unieke sfeer. Er zijn vele speelse en hilarische situaties, vooral met de kinderen. Ontzettend goed bedacht. Neem alleen al dat Pluk van de Petteflat-achtige huis van M. Hulot, zoiets zie je nergens anders. Desondanks is Mon Oncle soms wat aan de saaie kant en werd ik niet geraakt, alsof deze film ook niet ontkomt aan de klinische doodsheid die Tati in beeld brengt. Het blijft allemaal een beetje op afstand. Heel bijzonder is nog de soundtrack van Mon Oncle. Er is totaal geen achtergrond geluid, vaak alleen twee of drie scherpe klanken (bijvoorbeeld het geklik van hakken) tegen een doodse stilte. Terwijl alle ruimtes van het huis met elkaar communiceren valt de menselijke dialoog soms weg: dan weer wordt het gesprek overstemt door ruis, dan weer blinkt het slechts uit in oppervlakkigheid. Volgens mij hoor je M. Hulot zelf zelfs maar twee keer wat zeggen in de hele film. Mijn eindbeoordeling is een compromis tussen de genialiteit en de afstandelijkheid: 3,5*.

Kijkers die zich hierdoorheen hebben moeten sleuren, beoordelingen van oubollig, de tand des tijds niet doorstaan... er zijn maar weinig films waarbij ik me zó moeilijk iets kan voorstellen bij zulke bezwaren. Voor alle duidelijkheid, dat ligt natuurlijk helemaal aan mij. Maar al die kleine grapjes die niet met een hamer naar binnen worden geramd (de kraag van meneer Arpels kamerjas die hetzelfde motiefje heeft als het dekje van zijn teckel, de man die achter een trippelende secretaresse aanloopt en daarbij onwillekeurig het ritme van haar hakken volgt, de straatveger die nimmer tot vegen komt omdat er steeds talloze belangrijkere dingen moeten worden besproken, de cafémuziek die onverwachts nog steeds door de telefoon van de fabrieksdirecteur klinkt, en dan nog alle auditieve grapjes: de trippelende voeten van mevrouw Arpel en Georgette op het tuinpad (of van de secretaresse in de fabriek), het zuchten van de bank zodra de zitter opstaat, de stem van de buurvrouw, de geluiden in de hypermoderne keuken, het geluid wanneer de elektrische aansteker die door Hulot uit het autoraam wordt gegooid op het wegdek landt) maken me steeds weer aan het lachen en brengen me in een opperbeste stemming, niet alleen omdat ik zo'n plezier heb maar ook omdat ik weet dat er ooit iemand is geweest die zo'n levensgevoel op celluloid heeft weten te vangen. En als dat niet meer in het tempo van de tegenwoordige tijd gaat is dat des te spijtiger voor die tegenwoordige tijd – wanneer ik zó in een film opga kan ik niet meer denken in termen van achterhaald of modern.

Deze een paar weken geleden bekeken toen ik mijn Tati blu ray set te voorschijn had gehaald. Met de films van Tati maakte ik voor het eerst kennis ergens halverwege de jaren '80 op de Belg-Frans, waar ik vaker films op keek, omdat daar toen al veel meer keuze op was, dan op de twee Nederlandse zenders, die we toen nog slechts hadden. Het voordeel bij deze films was natuurlijk óók dat er nauwelijks in werd gesproken en werd er al wat gezegd, deed het er niet zo veel toe, het ging uiteraard vooral om het visuele en de vele komische situaties en misverstanden. In dit geval gaat de film om de tegenstelling tussen de ietwat wereldvreemde Hulot, die in een ouderwets, vrolijk dorpje woont, op een uiterst curieus gelegen, maar knusse bovenwoning en zijn zus, die met man en zoontje in een luxe buitenwijk in een hyper modern, doch kil en onpersoonlijk huis is gezeteld. Wellicht dat Les Vacances... uiteindelijk meer grappen bevat, maar deze film is duidelijk met zijn mooie kleuren visueel veel aantrekkelijker en oogt daardoor ook minder gedateerd. Typische Tati met heel veel beeldgrappen, vaak overdreven personages en meer sfeer dan een echt verhaal, toch zit er in ieder geval hier nog een soort van lijn in, met een kop en een staart, dit in tegenstelling tot zijn volgende film. Uiteraard is het Tati in rol van Hulot, die zich verbaast over alle moderne vooruitgang en -onbedoeld- alles, wat in zijn handen komt, op zijn onhandige manier de vernieling in helpt. De scene waarin Hulot zijn neefje verblijdt met een simpel fluitje en een kartonnen trekpopje, wat het ventje doet lachen van plezier, is er één die mij nog het meest zal bij blijven. Een acht, ofwel vier sterren.