Triumph des Willens (1935)

Wat een fantastisch historisch document! Vele malen interessanter dan Sieg des Glaubens of een Olympia. Daar zie je wel de getalenteerde hand van Leni Riefenstahl, maar het is volkomen terecht dat ze vooral bekend is vanwege Triumph des Willens. Even los van het verhaal erachter, of ze nou nazi was of niet en of je zelf wel of niet iets van die vreselijke ideologie koestert, de opzet is fenomenaal. Dat cinema hier nog in de kinderschoenen staat, kun je zien, maar het resultaat is nog altijd verbluffend. Donderende speeches, indrukwekkende parades en een hele reeks prachtige plaatjes van Riefenstahl. Een paar keer zie je haar schaduw nog wel voorbij komen, maar dat houden we op een schoonheidsfoutje. De hoogtepunten van het partijcongres wordt op heel artistieke wijze in beeld gebracht. Precies zoals de nazi's het wilden (ook al had Leni Riefenstahl carte blanche). Wat wel erg treurig is, zijn de beelden van het vooroorlogse Neurenberg. Wat een wonderschone stad was dat zeg! Zo zonde dat het allemaal weggevaagd is in de bombardementen, ongeveer tien jaar later. Al het positieve ten spijt, de lange mars aan het einde had echt niet zo lang in beeld gehoeven. Je kon rustig even naar de wc gaan en daarna koffie zetten. Geen probleem als je daar tien minuten van mist.

In het kader van "verplichte historische kost": Triumph des Willens, Leni Riefenstahl's legendarische nazi-propagandafilm. De film is een registratie van een grootse nazi-bijeenkomst in Neurenberg, en geeft een hoop indrukwekkende beelden. Vooral de grootse beelden van de mensenmassa's aldaar, marcherende regimenten, en het massale publiek dat juichend en Hitlergroetend de voorbijrijdende stoet toejuicht, maakt een behoorlijke indruk. Maar toch vond ik dit minder interessant dan ik verwacht had. De film is behoorlijk lang uitgerekt, en er volgen ook veel beelden van speeches die (hoewel vaak indrukwekkend in beeld gebracht) nauwelijks de moeite waard zijn - behalve dan het feit dat ze inhoudelijk angstaanjagend doen denken aan wat mensen als May, Trump, Erdogan en Le Pen tegenwoordig uitkramen. Hitler zelf komt als orator het overtuigendste over, en krijgt uiteraard ook het meeste spreektijd en aandacht. Maar ondanks de traagheid en de soms lange minder interessante stukken, een indrukwekkend gefilmd stuk propaganda waarvan ik me heel goed voor kan stellen wat een indruk dit toendertijd gemaakt moet hebben.

Interessante documentaire met een grote historische waarde. Propagandistisch tot en met natuurlijk. Het begin zet perfect de toon, waarin Hitler als het ware neerdaalt vanuit de hemel, het wolkendek doorboort en Neurenberg vanuit vogelperspectief benadert. De tocht doorheen de overvloeiende straten toont goed aan hoe Hitler als Paus werd aanbeden en hoe gehersenspoeld de Duitse bevolking alreeds was. Er is duidelijk geen plaats voor negativisme. Werkelijke elke scène, elk shot staat in functie van de verheerlijking van Duitsland. Luide trompetten, ritmisch tromgeroffel, oorverdovend gejuich, wapperende vlaggen en bij momenten eindeloze en imponerende parades. De film staat er bol van. Het oog van de Führer ziet alles en keurt goed. Het duurt twintig minuten vooraleer het eerste woord wordt geopperd. Één van de vele opzwepende speeches ingeleid door Rudolf Hess geeft de aftrap. Ik moet nochtans toegeven dat de film verrassend luchtig overkomt. De expansiepolitiek en het 'übermensch' idee komen bij mijn weten nooit aan bod. Er wordt vooral gefocust op het hersenspoelen van de Duitse bevolking en het ophemelen van de NSDAP, maar het wordt op zo'n manier gefilmd en gemonteerd dat de verdorvenheid enigszins gemaskeerd wordt. Uiteraard is het beangstigend als je weet welke horror zich de jaren nadien zou manifesteren, maar van die waanzin is hier voorlopig weinig te merken. Filmtechnisch is het eveneens een krachttoer. Verschillende camerahoeken, strakke montage en enkele zeer knappe shots. Er is over nagedacht, zoveel is zeker. De precieze voorbereidingen die Riefenstahl heeft getroffen waren dan ook waanzinnig. Wat me het meest stoorde waren de lang uitgerekte parades die het geheel behoorlijk vertragen en de aandacht doen verslappen. Ik begrijp dat men wou demonstreren hoe machtig het Duitse leger precies was, maar het gaat uiteindelijk ten koste van de filmkwaliteit. Desalniettemin een boeiend en vooral invloedrijk portret.