The Look of Silence (2014)

“Some killed so many people who have gone mad. A man climbed a palm tree, every morning, to call for prayer. Killed too many people. There is only one way to avoid it. Drink the blood or go crazy. But if you drink blood, you can do anything.” Geweldige documentaire van Joshua Oppenheimer. Het is bijna niet te bevatten hoe makkelijk deze mensen over hun moorden (en vooral de manier waarop de moorden zijn gepleegd) praten, en de manier waarop ze het goedpraten is frustrerend maar ook intrigerend om te zien. De moordenaars worden nog steeds beschermd, wat het natuurlijk ook makkelijker maakt om vrijuit te kunnen praten. De beheersing van Adi Rukun, die zijn broer heeft verloren door diezelfde mensen, is ongelooflijk en je ziet het verdriet van hem afstralen. Vooral als blijkt dat zijn oom ook geen schone handen heeft. De regie van Oppenheimer is registrerend en hij komt zelf niet aan het woord, maar hij laat de beelden het werk doen. En met Rukun heeft hij ook iemand die zeer bedreven is in het stellen van de juiste vragen en er voor zorgt dat je emotioneel betrokken raakt bij zijn verhaal. Dat de moordenaars nog steeds zo'n grote invloed hebben op de Indonesische politiek en worden beschermd is schandalig, maar helaas niet verrassend.

Wederom een onthutsende documentaire over het Indonesische regime en de slachtpartijen in 1965-1966. Oppenheimer breit een minstens sterk vervolg op The act of killing. Ik werd verschillende malen geraakt door de onverschilligheid en de idee van de noodzakelijkheid van deze wreedheden tegen de mensheid, louter omdat men communist zou (!) geweest zijn. Indrukwekkend hoe Adi erin slaagt zijn emoties, maar vooral zijn woede onder controle kon houden tegenover deze misdadigers die nooit gestraft werden voor hun daden, integendeel zelfs. Ze worden er nog steeds voor geroemd en zijn moeder was bang dat Adi met zijn netelige vragen gevaar zou lopen om gedood te worden. Prima scherpe vraagstellingen overigens van Adi. De propaganda gaat nog steeds door wanneer je kinderen onderwezen ziet worden over de 'oude' tijd. Communisten waren slecht en moésten uitgeroeid worden. Sterk was ook het slot van de documentaire waarbij de werkelijke verantwoordelijken van de moord op zijn broer geïnterviewd werd. Weinig mensen met schuldbesef gezien, behoudens die ene dochter die er door geraakt werd. Schrijnend ...

De in 1968 geboren Adi is opticiën in een Indonesisch dorp waar naar aanleiding van een militaire coup in 1965 een slachting werd aangericht onder vermeende communisten. Eén van de slachtoffers was Adi’s broer Ramli. Twee oude mannen vertellen op een veredelde homevideo in geuren en kleuren wat ze Ramli hebben aangedaan. Adi gaat ook zelf in gesprek met zijn ouders en met andere betrokkenen bij de massaslachting, die 50 jaar später nog steeds buurmensen zijn. De titel verwijst naar de lange, pijnlijke stiltes die regelmatig vallen na Adi’s scherpe vragen of opmerkingen, hoewel hij zich verder altijd opvallend respectvol gedraagt. Oppenheimer toont niet alleen aan hoe gemakkelijk het kan zijn om van ongeschoolde, streng religieuze mensen massamoordenaars te maken, maar ook hoe ze de verantwoordelijkheid afschuiven voor een ongemakkelijke, maar voor hen niet zo vanzelfsprekende vrede.