Opinions

De eerste Japanse Noir die ik uit de Nikkatsu box zag, vond ik wat tegenvallen. Soms wel prachtige fotografie, maar het verhaal was soms heel erg van de hak op de tak springend. Een aantal zaken kon ik daardoor niet altijd even goed volgen, wat gebeurt er nou precies of wat was de bedoeling erachter? De handelingen die wel direct duidelijk waren, hadden daarentegen vaak iets onwaarschijnlijks of kinderachtigs.

Omdat ik wat vermoeid was tijdens de eerste keer, de film nog maar eens bekeken. Het verloop van het verhaal, vooral de vele personages erin, was wel beter te volgen. Andere gedachten over de kwaliteiten van deze Nikkatsu Noir leverde die tweede kijkbeurt echter niet op, want door gebrek aan helderheid (evt. suggestieve) in beeld en verhaal bleef een aangename spanning ook dit keer uit.

Een onbevredigende film! Wat voor passionele gevolgen heeft het gebeuren op de relatie van Nigel en Fiona? Consequent is het ergens natuurlijk wel om het kat en muisspelletje met de kijker niet stop te zetten.

In de eerste scène proef je wel gelijk iets van een Polanski-touch. Direct een unheimische spanning in de frisse zeelucht zonder duidelijke aanleiding. Helaas lijkt het verder ontwikkelen van dit persoonlijk montagehandschrift in de loop der jaren stil te hebben gestaan.
De film is ook ouderwets braafjes opgebouwd. Een minder spannende afwisseling tussen stukjes verhaal over het heftige verleden van het ene stel en het weinig florerende heden van het andere.

Last Tango in Paris, Woman in the Dunes, en L’ Empire des Sens geven visies op passionele relaties tussen man en vrouw die heel wat vuriger uitgewerkt zijn dan de wat koele voyeuristische kijk van Bitter Moon. En deze 3 films laten het publiek na afloop ook niet achter met zo'n grote kans op een wat depressieachtig postcinemaïtum zoals de film van Polanski dat wel doet.

Wel eens de bewering gelezen dat Fransen niet zouden kunnen filmen. Het is wel een erg boude bewering. Maar bij het zien van Diva moet ik halverwege de film weer terug denken aan deze uitspraak. Het filmpje begint vlot met een aardig idee over een leuke grimmige verwarring tussen een gestolen zangstem van een operazangeres en het gestolen leven van een prostitué.

De haaiachtige ironie spreekt aanvankelijk niet alleen uit het verhaal maar ook uit een lekker agressieve montage en kleurrijke cameravoering. Het begint er alleen op te lijken dat de schrijvers van Diva halverwege het scenario, waarschijnlijk na een betalingsvoorschot, eerst zijn gaan genieten van heerlijk Bourgondisch eten met de nodige flessen wijn. Daarna moest het scenario nog even snel afgeraffeld worden met een aantal melig gemelijke oplossingen in een teruglopend tempo. Heel langzaam maar zeker verdwijnt uit de film een soort aangename zakelijkheid zoals sommige Amerikaanse filmers dat o.a. wel kunnen volhouden tot aan het einde van een film.

Jammer, de vondst dat een zangeres haar zangkunst niet wil laten reproduceren via een geluidsdrager vond ik zeer origineel en intrigerend. Het deed me denken aan die andere geweldige film met in het plot ook het opnemen van geluid. The Conversation van Coppola blijft gelukkig tot aan het einde wel op hetzelfde niveau als het al niet in de loop van de film steeds wat verder omhoog kruipt.

In "Faces" ziet de montage en de beweeglijkheid van het camerawerk er prachtig ruw uit. Een sfeervolle levendigheid wordt teweeggebracht door de zwart-wit korreligheid van de beelden en de vele close-ups van gezichten, die soms afgewisseld worden door een lang shot dat met een acteur meebeweegt. Ook de manier van acteren draagt aan die enorme vitaliteit een steentje bij, de krachtige expressiviteit van de spelers laten de rollen bijna levensecht overkomen. Schijnbaar roept de subtiliteit van gebaar en mimiek in het spel de karakters heel doeltreffend op.

Een goede kwaliteit van onderdelen staat echter niet altijd garant voor het slagen van het groter geheel. Tijdens het kijken doemt telkens de afleidende vraag op of er in de film wel interessante karakters zitten. Op de eerste plaats zijn de personages in "Faces" op een verveelde wijze alleen maar ontzettend druk in de weer met zichzelf en daarna pas met de ander. Het spel blijkt daarnaast ook heel introvert te zijn, naar het publiek toe wordt niet één enkele figuurlijke knipoog gemaakt. De kijker blijft een buitenstander, net zoals de karakters in het drama dat in hun eigen leven lijken te zijn. In de toch wat karige karaktertekeningen zit ondanks alle rustige hevigheid ook nauwelijks enige dieptewerking.

Bij de filmkarakters van Michelangelo Antonioni is dat perspectief bijvoorbeeld wel aanwezig. Deze regisseur maakt het innerlijk van de personages in zijn relatiedrama's, o.a. in "Il Deserto Rosso", mede kenbaar door de gebruikte opnameomgeving extra te stileren om zo de sfeer van de onderhuidse emoties te versterken. Daardoor kan de kijker die emoties veel gemakkelijker met de karakters meebeleven. De omgeving in de film van John Cassavetes ziet er veel alledaagser uit, o.a. daardoor blijven de karakters erg vlak en introvert, ondanks de goede acteerprestaties. De rollen maken verder in de loop van het verhaal geen enkele ontwikkeling door.

Naast de gelijkmatige karakters staat ook de plotloze opbouw of structuur van de film een aantrekkelijke kijkervaring in de weg. De eerste scène voor de filmtitel blijkt een vreemde eend in de bijt te zijn, die nergens toe dient. Als kijker wordt je in het begin gelijk al op een verkeerd been gezet. Nog met vragen daarover in het hoofd, lijkt het na de titel net alsof buren met de deur in huis komen vallen, terwijl het in de verste verte de buren helemaal niet zijn. Wie zijn die mensen dan wel?

Zonder enige introductie probeert een stelletje onbekenden ingehouden brallerig hun relatieproblemen op tafel te brengen. Of je er als buurmankijker nu wel of geen zin in hebt, dat doet er helemaal niet toe. Hoe subtiel er ook opgenomen of geacteerd is, het beoogde effect ervan verdwijnt grotendeels door de opdringerige afstandelijkheid. De personages in de film kunnen op het eerste gezicht als echte mensen aanvoelen. In het verhaal met een wat mager plot worden ze op de lange duur helaas nooit echt boeiende mensen die je beter zou willen leren kennen.

Na de film "Shadows" van Cassavetes viel "Faces" dus eigenlijk tegen, ondanks dat de laatste er filmtechnisch geraffineerder uitziet. Verhaaltechnisch ontbreekt er helaas iets aan de film uit 1968. Zonder een greintje humor of relativering probeert hij de kijker via knap gespeelde bombarie mee te sleuren. Misschien had wat meer nonchalance á la "Shadows" uit 1959 deze film veel goeds kunnen doen.

In "His Kind of Woman" worden serieuze scènes afgewisseld door stukjes parodie. Dit komt echter nogal onevenwichtig over. Voor de kijker is het soms nauwelijks duidelijk, wat in het verhaal wel of niet serieus genomen moet worden. Gedeeltelijk zal dit opzettelijk zijn, want in de film wordt o.a. ook gespeeld met de grenzen tussen de werkelijkheid van alledag en die van film. Dit laatste gebeurt voornamelijk door Vincent Price in een rol als filmster. Op het witte doek is hij de gevierde held, in het 'gewone' leven is hij echter een wat klunzig personage.

In de film zitten helaas meer zaken die wat vaag in de lucht blijven hangen. In het begin wordt het plot van de film namelijk ook niet onmiddellijk duidelijk gemaakt. Waar draait het nu eigenlijk om? Om een soort spanning opwekkende vaagheid? Het duurt een klein uurtje voor er gelukkig wel duidelijkheid komt. Het is dankzij het spel van Robert Mitchum en Jane Russell dat je als kijker toch geboeid wordt. Ook sommige spitsvondige dialogen helpen daarbij een handje.

De vraag zou gesteld kunnen worden of "His Kind of Woman" bedoeld is als een Film Noir of als een parodie op het genre. Nergens in de film komt hierop een duidelijk antwoord en door al die vaagheid valt de film enigszins tegen.

In de korte versie van "The Killing of a Chinese Bookie" zitten af en toe stukken die als amateuristische bagger overkomen. Het idee wordt opgeroepen dat er een klojo aan de gang geweest is, en opeens komen er dan soms toch best aardige scènes voorbij. Het vervelende bij de goede stukjes is echter dat de feiten en gevoelens erin niet goed te plaatsen zijn door de warrigheid in de overige scènes. Cassavetes begon ik daarom al een beetje af te schrijven als groot cineast. Misschien als doekje voor het bloeden een intrigerende regisseur, die met het filmmaken wel vernieuwend bezig is geweest door een kwajongensachtige bravoure.

Na de slechte ervaringen met de director's cut toch de lange versie ook maar een kans gegeven. Met een cynische blik begonnen, maar wat een verrassing: opeens valt vanaf het begin alles wel goed op zijn plaats. In een heerlijk rustig en uitgebalanceerd tempo wordt op onderkoelde wijze een warmhartig verhaal verteld over de eigenwijze, maar altijd aardig en beheerst blijvende, nachtclubeigenaar Cosmo, wiens stijlvolle droom helaas door anderen wreed verstoord wordt.

Ben Gazzara speelt het alter ego van John Cassavetes ijzersterk. Aanvankelijk was de acteur wat ongelukkig met zijn rol, er ontbrak namelijk enige vanzelfsprekendheid hoe de rol ingevuld moest worden. Vlak na het begin van de opnamen veranderde dat echter. Cassavetes vertelde toen aan Gazzara dat de gangsters in het verhaal bedoeld zijn als metafoor voor mensen die andermans dromen proberen te frustreren. Na dit gezegd te hebben werd Cassavetes plotsklaps overmand door emoties. Daardoor werd het echter duidelijk voor Gazzara, dat de rol van Cosmo een gefrustreerde kant van de regisseur moest laten zien, namelijk een Cassavetes die met wisselend succes enorm hard moet knokken om de eigen dromen werkelijkheid te laten worden.

Na het tegenvallen van "Faces" en de director's cut viel de lange versie dus ontzettend mee. Het is alleen moeilijk te bepalen of de lange versie ook zo positief beoordeeld zou zijn zonder vooraf de korte versie van "The Killing of a Chinese Bookie" gezien te hebben. Alles viel hierdoor nu wel gelijk duidelijk op zijn plek in het verhaal. Dus zonder afleidende vragen, terwijl Cassavetes er soms een sterk handje van kan hebben dat hij niet altijd even glashelder wil zijn.

Of hij dat achterwege laten van duidelijkheid met of zonder opzet doet, is in zijn films niet altijd goed te ontdekken. Onduidelijkheden kunnen positief uitwerken, maar ook negatief als ze dramatisch de plank steeds misslaan door alleen maar storende vragen op te roepen. Vragen die tijdens het kijken behoorlijk kunnen afleiden van de door de maker beoogde sfeer. Dat gestoord worden was regelmatig het geval tijdens het kijken naar de director's cut. Tijdens de lange versie ontbrak dat gelukkig totaal.

Waarschijnlijk is de korte versie ook een voorbeeld van een door de kijkcijfermaffia verstoorde droom en is John Cassavetes toch meer dan alleen maar een intrigerende cineast met bravoure.

Raymond Chandler schreef de detectiveverhalen over Phillip Marlowe altijd vanuit het perspectief van zijn private eye zelf. Misschien was het niet zo'n goed idee om dat perspectief ook maar bij de verfilming van zijn "Lady in the Lake" toe te passen. Op de duur gaat het hoofdzakelijk alleen maar subjectief gebruik van de camera tegenstaan, de gimmick begint zich tijdens het kijken soms negatief te manifesteren.

De film heeft in ieder geval wel een zekere bekendheid te danken aan dit experiment. Ook wordt duidelijk, wat in literatuur prima werkt, dat dit bij film niet automatisch het geval is. Alles alleen maar via het blikveld van een personage ervaren, werkt visueel te beperkend en gaat irriteren. Als filmkijker wil je de gevoelens van het ik- of hoofdpersonage ook vanaf een gezicht of door de lichaamshouding kunnen lezen.

Toch is het ook dit keer weer genieten van de vertelkunst van Chandler. De prachtige ironie die lekker losjes rondgestrooid wordt, is in de verfilming nauwelijks verloren gegaan. Net zo min als de intelligente scherpte, die er voor zorgt dat alle rare, losse partjes in de ingewikkelde puzzel uiteindelijk toch op een goed gemotiveerd plekje in het verhaal vallen.

David Lynch heeft op het filmfestival van Venetië de Gouden Leeuw ontvangen voor zijn gehele oeuvre. Over het medium film deed de gelauwerde handelaar in audiovisuele mysteriën op het festival de uitspraak dat film de taak heeft “om je iets dieps te laten voelen, een gevoel dat op geen enkele andere manier tot stand kan worden gebracht, en dat in de beste films ook maar een paar seconden duurt”.

De uitspraak doet mij denken aan een kok die beweert dat eten de taak heeft om je iets ongekends lekkers te laten proeven zonder rekening te houden met het levensnoodzakelijke voeden door een maaltijd naast het automatisch ademen.

Gelukkig zijn er in de loop der eeuwen andere vertellers geweest met of zonder filmbeeld die anders dachten over het scheppen van verhalen als Lynch al was het maar in de uitspraak van Bertolt Brecht in zijn stuk ‘De Driestuiversopera’: “Erst kommt das Fressen und dann kommt die Moral”.

Amusement zou misschien in dit rijtje voor nog wat aanvulling kunnen zorgen om tot een meer evenwichtige drie-eenheid te komen wat het kijken naar films betreft.

Kleine gebaren als smakelijke hapjes worden in de film Morocco continu door Von Sternberg op het witte filmlaken opgediend. Het is één van de acht films die hij met Marlène Dietrich in de hoofdrol maakte. Na Der Blaue Engel is dit de tweede film in een serie van acht die het koppel samen maakte. Bepaalde scènes en gebaren van Dietrich doen nog denken aan de Duitse klassieker met Emil Jannings over onschuld en raffinement.

Morocco is een Amerikaanse film met de jonge Gary Cooper (29 jaar) als tegenspeler van de even oude Dietrich. Cooper speelt een aantrekkelijke levenslustige soldaat uit het vreemdelingenlegioen zonder verleden en toekomst. De liefdeschemie tussen de door Dietrich gespeelde nachtclubzangeres, de soldaat en de filmkijker werkt effectief en is niet door een sympathieke rijkaard in de rol van kaper op de kust te stuiten.

Als dessert heeft Von Sternberg een prachtig melodramatisch toetje aan het eind dat overgoten is met een heerlijk ironisch sausje dat diep doordringt in de papillen van de tong zonder in kunstmatig opgewekte mysteries te blijven steken.

De film Morocco, het is een zeer lekkere voedzame maaltijd.

In het verleden 2x de film L’Important e’est d’aimer gezien. Raakte beide keren stevig onder de indruk van deze film van Andrzej Zulawski. Nu eindelijk ook eens een ander werk, Possession, van hem bekeken. Wat een geweldige regisseur is hij toch eigenlijk.

Wat een hartstochtelijk camerawerk, adequate montage en geweldige acteursregie zit er in zijn films. Het verhaal in Possession vind ik zwakker dan in L’Important c’est d’aimer. Toch blijven de innerlijke, emotionele landschappen van de personages in deze film ook heftig intrigeren. Wat is het toch dat Zuwalski telkens wel weet weg te komen met een balanceren op het randje van de kitsch? Films als Django of Malpertuis vallen bij mij door de mand door allerlei slordigheden die regelmatig een harmonieus evenwicht tijdens het kijken verstoren. Zulawski is nooit op die moeilijk aan te duiden valkuilen bij kijkkitsch te betrappen; op zeer ingenieuze wijze weet hij telkens weer een harmonieuze, visuele balans te vinden.

Om de films van Zulawski te kunnen waarderen, moeten oncomfortabele gevoelens niet al te zeer tegen de borst stuiten. De Frans/Poolse regisseur lijkt een voorkeur te hebben om liever zijn vervloekingen te tellen, dan zijn zegeningen. Wat dat betreft doet hij denken aan die andere Poolse filmmaker, Krzysztof Kieslowski. De manier waarop Zulawski aan het tellen is, wordt echter nooit heel erg zwaarmoedig. Zijn werk roept herinneringen op aan sommige schilderijen van Jeroen Bosch met een vrolijke en bonte stoet taferelen vol menselijke zonde en andere ellende.

Via Ebay nu ook een Duitse dvd (Nachtblende) met L’Important c’est d’aimer te pakken kunnen krijgen met een keuzemenu voor die Sprache: Deutsch, Englisch oder Französisch. Geweldig!

"Scandal Sheet" uit 1952 is gebaseerd op het boek "The Dark Page" van de bekende regisseur Samuel Fuller. Zo te zien op IMDb is Fuller verder niet betrokken geweest bij de bewerking van het filmscript. Het boek kwam uit in 1944, 1 jaar later dan de film "The Power of the Press" uit 1943, ook naar een verhaal van Fuller.

Fuller lijkt met "The Dark Page" een verbeterende versie te hebben willen schrijven van het filmverhaal uit 1943. In mijn ogen is hem dat ook prima gelukt met zijn tweede verhaal over de krantenwereld. Hij kende deze journalistieke omgeving van binnenuit, zoals ik eerder schreef bij "Power of the Press", op zijn 12de jaar werkte hij al op een redactie.

Op de achtergrond komt in beide verhalen de weerstand aan bod tegen de oprukkende commerciële invloeden bij een krant. Om de oplage te verhogen wordt door een hoofdredacteur besloten om, tegen de zin van de aandeelhouders en sommige medewerkers, in krantenartikelen meer aandacht te geven aan thema's die sterk gericht zijn op de onderbuik en minder aan onderwerpen die een beroep doen op het nuchtere verstand. In beide films vindt een moord plaats, die erom vraagt opgelost te worden.

In "The Power of the Press" wordt een moord gepleegd, waarbij de motivering helaas een beetje te veel in criminele/politieke raadselen gehuld blijft. De ontknoping laat bij de kijker daardoor een wat onbevredigend gevoel achter. In "Scandal Sheet" heeft de gepleegde moord gelukkig een meer persoonlijk motief, met als resultaat een veel spannender verhaal.

Ook wordt in dit laatste verhaal veel met ironie gewerkt. Zelfs in het ingenieuze plot is het aanwezig, een valse slang van een hoofdredacteur lijkt zich namelijk met een moord in zijn eigen staart te gaan bijten met zijn commerciële giftanden. Ergens in het begin van de film wordt de moord getoond. De spanning tijdens het kijken ontstaat vooral uit de vraag of de zeer gehaaide slang zich wel of niet uit de armen van de rechtvaardigheid weet te houden.

Aanvankelijk was ik een beetje teleurgesteld dat de meeste films in de box "The Samuel Fuller Collection" niet door de maestro zelf waren geregisseerd, maar o.a. door hem waren geschreven. Met nog één film te gaan, is die teleurstelling inmiddels verdwenen. Het was leuk om er achter te komen hoe Fuller zich op eigen kracht ontwikkeld heeft, van loopjongen op een krantenredactie, via werk als misdaadverslaggever, daarnaast ook scenario's gaan schriijven, om dan ook nog filmregisseur te worden. Nu gelijk maar een andere box besteld, namelijk "The First Films of Samuel Fuller", met de drie eerste films die hij wel zelf geregisseerd heeft.

Soms kan een filmverhaal opgebouwd zijn door middel van een compositie die varieert op een bepaald thema zoals dat o.a. ook weleens gedaan wordt bij muziekstukken.
"Wilde Aardbeien" geeft hiervan een pracht voorbeeld. Het grondthema wordt onmiddellijk bij de eerste beelden in het geluid neergezet met de openingszin in een monoloog intèrieur: “In onze relatie met andere mensen bekritiseren we ze voornamelijk”..

In de loop van de film volgen verschillende varianten op deze uitgesproken stelling. Mensen dus die steeds maar op elkaar zitten te hakketakken. Het echtpaar dat mee mag rijden en later uit de auto gezet wordt is het meest extreme voorbeeld hiervan. Zeer armoedig om alleen nog maar bezig te kunnen zijn met zulke valse en zwartmakende uitingen in een intieme relatie. Het enkel nog maar hufterig beklag kunnen maken over een partner in de aanwezigheid van andere mensen. Geen greintje sociaal schaamtegevoel meer. Enkel nog maar een monomane genoegdoening nastreven met de vrolijke of droevige parmantigheid van een dader/slachtoffer.

In "Wilde Aardbeien" gaat het dus niet om karakterontwikkeling maar om de uitwerking van een thema. Als compensatie is er wel een zekere ontwikkeling aanwezig in de stemmingsfeer die de karakters oproepen met hun af en toe negatief klinkende noten. Richting einde van de film komt er steeds meer iets van een mildheid en mededogen om het hoekje kijken naast de soms wat verbitterd klinkende toon uit de relaties tussen de filmpersonages.

Een van de meeliftende jongeren wil theoloog worden. In het geloof kan door sommige mensen een onzekere troost gevonden worden door een zelfgeschapen bovenmenselijk ideaalbeeld. Een God die niet bekritiseerd mag worden.
Zijn vriend denkt die troost weer te kunnen vinden in het creëren van poëzie. En dat levert weer het nodige gekibbel tussen twee vrienden op. De behoefte aan bekritiseren is soms onuitstaanbaar maar lijkt onuitroeibaar en onverzadigbaar te zijn.

Ook prachtig gecomponeerd is o.a de humoristische ondertoon als een soort contrapunt van het wederzijds gefit tussen de oude man en zijn dienstbode. Ze willen ergens wel zonder elkaar maar kunnen dat eigenlijk ook weer niet echt vanwege hun toch stiekem gegroeide wederzijdse afhankelijkheid. Een prachtige afspiegeling van het paradoxale in veel menselijke relaties.

Als je nog niet teveel doorgeïndividualiseerd bent en als het kijken in de letterlijke en figuurlijke betekenis nog niet te beperkt is geworden of gebleven door een gefrustreerde binnenkant van de eigen gevoelscocon dan kan de film "Wilde Aardbeien" een mooie sterke visuele ervaring opleveren die in de buurt van een zeer wild florerend aardbeienveldje uit het verleden veel prachtige muzikale noten op zijn Zweedse nachtegalenzang heeft. "Strawberryfields Forever"!

De duistere belevingswereld van een mol speelt zich grotendeels onder de grond gravend af. Na het zien van de film El Topo (de mol) is er nauwelijks iets anders te concluderen, dan dat het niet echt de moeite waard is om de oppervlakkige belevingswereld van de regisseur, Alejandro Jodorowsky, beter te leren kennen.

De film blijft daarvoor veel te sterk opgesloten in zichzelf, op het monomane af. Hij roept nauwelijks het idee op dat de maker, naast zijn narcisme, iets bijzonders te tonen of te vertellen heeft. Er wordt in de film veel te slap gegoocheld met religieuze clichés en andere wijsheden uit allerlei encyclopedieën zonder dat daar een heldere eigen visie of een persoonlijke beleving aan wordt toegevoegd. Alles wat in de film naar voren wordt gebracht, blijft in een zeer zanderige oppervlakkigheid steken.

In El Topo worden helemaal geen persoonlijke gevoelens beschreven. Met zeer flauw spektakel, in de vorm van wat slappe surrealistisch invallen, wordt gepoogd om bij de kijker gevoelens los te weken. De vondsten worden weinig creatief gebruikt en maken daardoor weinig indruk op de verbeelding. Ze zijn heel erg keurig in een rijtje achter elkaar geplaatst. Het is steeds: en toen, en toen, en toen. Dit zonder dat door een slim bedachte samenhang van die toens ooit iets anders opgeroepen wordt, dan dat het opzichzelfstaande losse invallen zijn en blijven. Een zwarte hoge hoed, die wat leven in de eindeloze, gortdroge zandvlakte tovert, blijft helaas ontbreken.

Uit een interview bij de extra’s met een Jodorowsky-kenner begrijp ik dat er te weinig geld beschikbaar was om zo’n hoge hoed aan te kunnen schaffen. Want anders ...

Wat een verwaand denkbeeld! Ik geloof niet dat een oppervlakkig wroetende mol in staat is om zijn belevingswereld met meer geld aantrekkelijker te maken. Net zo min geloof ik, dat deze Chili-Con-Carne-Western met meer financiële middelen echt een betere film opgeleverd zou hebben. Alejandro Jodorowsky zal veel films gezien hebben, dat is aan El Topo wel af te zien. Maar net zomin als hij zonder persoonlijke draai zijn links en rechts vergaarde encyclopedische boekenkennis in de film tot leven weet te brengen, zal hem dat ook niet lukken met zijn losjes vergaarde filmkennis. Daarvoor moet je toch echt wat dieper in de eigen filmtechnische grond graven dan een mol dat meestal doet onder de oppervlakte van de aardbol.

Tijdens het kijken naar El Topo moest ik vaak denken aan de Frans/Poolse regisseur Andrzej Zulawski. Zijn slim en hartstochtelijk gegraaf met absurde middelen in de filmtechnische grond ziet er een heel stuk boeiender en spannender uit, en dat zonder een greintje ijdeltuiterij.

Na "Flowing" en "Repast" viel de derde film van Mikio Naruse uit de box mij ook weer enigszins tegen. Met opzet een paar dagen gewacht met het bekijken van deze film, om wat meer afstand tot de eerste twee films te krijgen. Dat heeft echter niet geholpen om "The Sound of the Mountain", die gaat over een vader en zijn schoondochter, positiever te beoordelen. Na drie films komt Naruse over als een vlakke filmmaker, die in zijn regie maar weinig variatie weet aan te brengen.

In een scène halverwege "The Sound of the Mountain" krijgt de vader, als erfstuk van een overleden vriend, een oud masker uit het Noh-theater. Hij is zo blij als een kind met het masker en zegt dat het lijkt alsof het echt leeft. Dit zinnetje versterkt bij mij echter op dat moment helaas alleen maar het idee, dat de film zelf tot dan toe ook niet echt tot leven gekomen is. De meeste scènes ervoor zijn eveneens blijven steken in weinig zeggende uiterlijkheden, dramatisch is er nauwelijks enig medeleven opgewekt. Ook samen leveren de losse scènes bijna nooit een emotionele meerwaarde op, die er voor zorgt dat er een wat boeiender leven in de kijkbrouwerij ontstaat. Wat ik tot het moment met het masker gezien heb, dat is allemaal erg afstandelijk en fragmentarisch. In de rest van de film komt daar weinig verandering in.

Het masker duikt als losse zandkorrel bijvoorbeeld opeens in het verhaal op en komt later nog één keer in de film terug. Waarschijnlijk is het bedoeld als een visuele reflectie van het grotendeels verstilde gezicht van de schoondochter. Helaas werkt het niet, omdat het haarloze masker er met de haren bijgesleept wordt. Nooit ontstaat er enige verbinding tussen het toneelattribuut en een ander element in het filmverhaal. Daarnaast ontbreekt iedere verdere emotionele achtergrond van het erfstuk. Het roept dan ook niets anders op dan dat het wel een mooi masker is.

Mikio Naruse heeft zijn film gebaseerd op het boek "The Sound of the Mountain" van de Japanse Nobelprijswinnaar Yasunari Kawabata. In verband met de lengte is Naruse genoodzaakt geweest om stevig te snijden in het verhaal over een op leeftijd geraakte patriarch van een familie. In het filmverhaal draait het nu hoofdzakelijk om de relatie tussen de vader en zijn schoondochter. Dat uit het boek veel stukken weggelaten zijn, zoals waarschijnlijk de achtergrond bij het masker, valt niet alleen op te merken in de beschrijving van de oorspronkelijk roman op wikipedia, maar helaas ook doordat er soms andere kale, afleidende sprongen gemaakt worden in het filmverhaal. Met een overdosis aan muziek lijkt dat gebrek, en andere tekortkomingen, regelmatig gecompenseerd te moeten worden. De filmmuziek in "The Sound of the Mountain" gaat daardoor als vervangende drager van het gevoel op een gegeven ogenblik ontzettend tegenstaan.

De film van Mikio Naruse haalt het niet bij de films van Yasujiro Ozu. En om even uit een iets jonger vaatje te tappen, beslist ook niet bij "Lost in Translation" van Sofia Coppola. Deze twee regisseurs weten wel met een minimaal gebruik van dramatische middelen een maximum aan dramatisch effect op te roepen. Naruse niet, een dronken man in zijn film blijft bijvoorbeeld een slingerend op zijn benen lopend personage. Nooit wordt zo'n dronkenschap verder levendig invoelbaar gemaakt. Niet via de dronkaard, maar ook niet via zijn omgeving.

Deze zelfde opmerking kan ook gemaakt worden over veel andere gebeurtenissen in de film. Kil gladgestreken komen ze steeds netjes op hun beurt in de film aan bod. Rustig kabbelen de uitgeklede sentimenten in het verhaal voort, terwijl er wel te proeven valt dat de basis een veel rijker en warmer verhaal geweest moet zijn. De relatie tussen de vader en de schoondochter uit de oorspronkelijke roman ontwikkelt zich nu erg trouwhartig en saai. Bijna nergens slaat een levendig vlammetje over naar de ongehinderde blik van de kijker.