Vanskabte Land (2022)

Eerdere films van deze regisseur kon ik wel waarderen maar deze film vond ik slaapverwekkend. Eerst kijk je ruim een uur naar een groepje mannen die op paarden door IJsland naar hun bestemming reizen zonder drama – ze slachten een dier, ze zingen een lied, etc – en dan zijn ze opeens in de bewoonde wereld met huizen, meer mensen (met name vrouwen) en luxe maar de activiteiten blijven in wezen dezelfde (een dier slachten, een lied zingen, etc). Het doel van de missie (een kerk bouwen voordat de winter valt) wordt overigens bereikt: op meer persoonlijk vlak zitten er tegen het einde opeens twee dramatische wendingen die echter enigszins uit de lucht vallen dus zonder dat je het gevoel krijgt dat dit de noodzakelijke conclusie is van de ruim twee uur oersaaie film ervoor. Er zullen betekenissen in de film zitten die ik heb gemist; het lijkt vooral te gaan over het verschil tussen Denemarken als beschaving (en het Deens als de taal van de kerk) en IJsland als natuur die als zodanig meer verbonden is met de zondigheid en vergankelijkheid van de mens. De vertaling van de titel is wel opvallend: IJsland is duidelijk het ‘moeilijke’ land maar het Engelse Godland slaat denk ik meer op Denemarken terwijl IJsland het van God verlaten land is zodat de kerk wel is gebouwd maar de missie geestelijk toch tot mislukken is gedoemd.

De film begint veelbelovend. In het gesprek met zijn meerdere hoort priester Lucas over de ontberingen die hem te wachten staan op zijn zending in IJsland: vulkaanuitbarsting, hoog water in rivieren, naderende winter en een woeste natuur. Op de boot ernaar toe leert hij de verschillende IJslandse woorden voor regen, bemerkt dat hij ze niet allemaal kan onthouden en concludeert dat de IJslanders blijkbaar niet kunnen kiezen. De Deense taal tegenover de IJslandse, Denemarken tegenover IJsland. Ik ging ervoor zitten en was blij dat de ondertitelaar mij de helpende hand toestak: het IJslands werd cursief ondertiteld, handig want ik hoor het verschil tussen de twee talen niet. Maar langzaamaan schoof ik onderuit op mijn stoel. Het rondhoekige 4:3-beeld vertaalde zich in een hoekige (lees hink-stap-sprong) montage, de reis naar het beoogde dorpje (waar ik overigens slechts 1 huis ontdekte) werd fragmentarisch verbeeld, en spanning noch ontspanning was zichtbaar tussen de acht reizigers hoewel de dood van de tolk (sic) hiertoe toch alle aanleiding zou kunnen geven. We zijn op de helft, en de film had nog steeds mijn verminderende sympathie, maar die verdween als de sneeuw die nog niet was gevallen. Het kan zijn dat ik de subtiliteiten die ongetwijfeld spelen tussen IJsland en Denemarken niet begrijp, het kan zijn dat ik de vertelde anekdotes en liederen niet met elkaar kan verbinden, in elk geval ik kon niet veel met de onhandige priester die in het dorp een stukje beschaving ontmoet, natuurlijk wordt verleid door de oudste dochter aldaar en die zijn eigen onvermogen om mens en land te kennen anno eind 19e eeuw compenseert door er foto's van te maken (wat wel weer een mooi beeld is). 'Het zal allemaal wel' is het gevoel waarmee ik na 140 minuten de zaal verliet. En dat is te weinig.

Op zich vrij sterk, maar ik vond hem beduidend minder dan de vorige twee films van Hlynur Palmason. Het is allemaal iets minder ambigu, what you see is what you get. Maar hoewel het me net wat te lang duurde en sommige plottwisten een beetje uit de lucht kwamen vallen, vond ik het toch wel weer genietbaar. In de eerste helft speelden niet de personages, maar IJsland de hoofdrol. Zag er allemaal prachtig uit. En ook best wel vreselijk, je zou daar lopen zeg, in de negentiende eeuw, met die zwijgzame mannen die je taal niet spreken. De tweede helft was wat vlotter, al bleef het tempo tamelijk laag. Ik was verheugd te zien dat er weer zo'n moment kwam waarop een deel van de personages aan ons voorbijtrokken, stilstaand, meestal recht in de camera kijken. Dat is een beetje Palmasons trademark, mooi hoe je met zoiets je handtekening zet onder zo'n film.