Ex Machina (2014)

Gezien de meeste reacties voor mij, wordt deze film helaas niet helemaal goed begrepen. Ik lees wat over sexrobots, een psychopaat en social media. Waar het hier vooral over gaat, is wat artificiele intelligentie eigenlijk is. Wanneer kan je van zelfbewustzijn spreken en hoe kan je het herkennen? Zijn het emoties die je ziet, of is het misleiding? En wat zijn de consequenties wanneer het punt is bereikt dat AI een eigen bewustzijn heeft? Deze vragen tracht men te beantwoorden en dat levert een bijzonder intrigerende film op. Tot nu toe de beste film over AI.

Zelden een film gezien die me net zo koud laat als de barre kilte tussen de hoofdrolspelers in Ex Machina. In alles kreeg deze cinematografische exercitie de gedaante van een faliekante mislukking. Niets, maar dan ook niets kwam behoorlijk uit de verf. Meteen vanaf 't begin gaat 't mis. Na 't winnen van een of andere "spel" zit 'n nogal wereldvreemd figuur binnen een poep en een scheet in een afgelegen bungalow van de gastheer, tevens AI-guru en organisator van dat "spel." Binnen deze geforceerd aanvoelende geïsoleerde en uitermate kille situatie zijn deze twee personen voor een week aan elkaar overgeleverd. Echt diepzinnige of ijsbrekende gesprekken vinden er niet plaats en op menselijk gebied wordt niets prijsgegevens over de persoonlijke geschiedenis van deze twee heren. Dan komt al snel de aap uit de mouw. De eenzame ziel was niet echt de winnaar van een spel, maar eerder door de AI-guru uitgekozen om de ultieme test in z'n laatste project te vervullen. Ava, robot in vrouw-achtige constructie zonder huid maar met menselijk gezicht mag opdraven als object in de Turing-test: mens of machine? Er loopt nog een robot-vrouw rond, wel met huid en haar, zelfs met een strookje schaamhaar. Verder is er niets en niemand. Geen enkel contact met de buitenwereld. Afijn, de week vliegt om en de heren leren niets maar dan ook niets persoonlijk van elkaar, al blijkt dat de AI-guru wel wat stiekeme info, alias profielschets, kenmerken en voorkeuren van de uitverkorene had verzameld; ergens moest die selectie op hebben plaatsgevonden, niet waar? De test is geslaagd en de verrassende wending krijgt nog een onverwacht staartje. Tussen neus en lippen door werd er nog even wat gekeuveld over AI, over enkele typische menselijke eigenschappen en zo, maar 't had niet veel meer om het lijf dan het opsommen van wat zinnetjes uit de wikipedia. Nee, dit gedrocht kan bij lange na niet tippen aan een meesterwerk als Gattaca.

“One day the AIs are going to look back on us the same way we look at fossil skeletons on the plains of Africa. An upright ape living in dust with crude language and tools, all set for extinction.” Ex Machina blijft een unieke film. Een onheilspellende sci-fi film die zich voornamelijk afspeelt in een strakke en moderne woning waar vier acteurs voor het vuurwerk moeten zorgen. Het geeft je het gevoel dat je naar een toneelstuk zit te kijken. Een toneelstuk dat je laat nadenken over de toekomst van AI, die je als kijker serieus neemt en waar je het verhaal aandachtig moet (en wil) blijven volgen. De film heeft op sommige momenten een filosofische en erotische ondertoon, en ook de Turing test wordt goed in het verhaal verweven. In eerste instantie lijkt het Ava (Alicia Vikander) te zijn die wordt getest, maar al snel kom je erachter dat de zaken toch wat anders liggen. De verhouding tussen Caleb (Domhnall Gleeson), Nathan (Oscar Isaac) en Ava wordt goed opgebouwd, en je voelt als kijker dat er op een gegeven moment een uitbarsting moet komen door alle onderdrukte emoties en dubbele agenda’s die de personages verborgen houden voor elkaar. Isaac en Gleeson zijn geweldig, maar het is Vikander die excelleert als klinische robot Ava. Ze geeft Ava ook een zachte en bijna menselijke kant, maar je weet als kijker tot het einde toe niet of dit gespeeld is of oprecht. Speciale vermelding voor Sonoya Mizuno, die geen woord zegt maar goed werk aflevert. Het einde is bevredigend, en het vat eigenlijk goed samen hoe de film en regisseur Alex Garland tegen de toekomst van AI aankijken. Ava gaat de gewone wereld in en zal met een belangstellende, bewonderende maar ook superieure blik op ons neerkijken. Ex Machina is een betoverende filmbelevenis.