Lenny (1974)

'Lenny' maakte me (een beetje) boos. En dan heb ik het niet over het hoofdpersonage, die werkelijk uitstekend vertolkt wordt door Dustin Hoffman - wat een geweldige acteur is / was dat toch ook. Het is vooral het hypocriete, bekrompen Amerika dat zich in die tijd opstelde als een totale idioot. Gelukkig kwam er ene Lenny, stand-up comedian om de hoek kijken om wat deuken in dit gegeven te slaan. En daarin slaagde de beste man, wel ten koste van hemzelf. En die scheisse pissed me off. De film raakte me daarom ook en sloeg bij vlagen keihard toe. Die rechtbank, de politie - fuck off. Hypocriete lui. Diep van binnen wist iedereen dat Lenny het gewoon keihard bij het recht eind had, maarja.. vrijheid van meningsuiting hielden ze nog niet zo van. Eén en ander is zeker veranderd, maar tot nu toe is dit een tijdloos gegeven.

Bob Fosse, de regisseur, weet hoe hij filmische poëzie moet vervaardigen, maar kan zijn verzen niet tot een overtuigend geheel smeden. Waar zet hij nou op in, vraag je je tijdens de gehele speelduur van de film af. In den beginne wordt Valerie Perrine geïntroduceerd, wanneer zij een erotische dans in een rokerig etablissement vol ouwelijke heren ten beste geeft. De camera laveert constant tussen de zaal naar de danseres; we krijgen de indruk dat Fosse ons hier van de magie van het variétémilieu kennis wil laten nemen. Echter, later wordt dit uitgangspunt weer losgelaten, en zo passeert het een aantal keren dat het lijkt alsof de biopic een duidelijke route heeft uitgestippeld, maar daar zonder geldige opgaaf van reden weer terstond van afwijkt. Zo wordt het drugsgebruik uitgelicht, maar vervolgens weer nagenoeg losgelaten, alsof we het maar moeten aannemen dat hun verslaving ook het resterende gedeelte van Lennys en Honeys gezamenlijke leven beheerst. Dat Lenny uiteindelijk bezwijkt aan een overdosis, komt dan ook ietwat uit de lucht vallen, omdat daarvoor het vizier vrijwel uitsluitend op zijn gerechtelijke twisten en non-conformistische levensinstellingen was gericht. Fragmentarisch is dus het best hoe ik deze film kan omschrijven, daarbij aangemerkt dat er fragmenten te over zijn waarbij ik guitig mijn vingers aflik. Juist daarom, blijft het gevoel hangen, dat er zich alhier een gemiste kans heeft voorgedaan.

De biopic: altijd een lastig filmgenre. Je moet een hoofdrolspeler hebben die op zijn minst de suggestie van een gelijkenis moet hebben met de geportretteerde. Als het een hagiografie wordt dan zit je met een saai eindproduct, als de hoofdpersoon totaal onsympathiek is dan is het lastig voor het publiek om zich ermee te identificeren. Maar als je dan toch moet kiezen dan maar liever het levensverhaal van een klootzak dan van een heilig boontje. Musical-en theaterregisseur Bob Fosse verfilmde in 1974 het leven van standup-comedian Lenny Bruce onder de titel ‘Lenny’ (goed gevonden) en Bruce was best een naar mannetje. Toch maakt Fosse er een meeslepende film van door hoofdrolspeler Dustin Hoffman dicht op de huid te filmen en het verhaal net niet te expliciet te vertellen. En passant krijg je een fraai inkijkje in de dubbele moraal van de Verenigde Staten.