Dorp aan de Rivier (1958)

De film start met enkele pagina’s uit het gelijknamige boek van Antoon Coolen waarop het gebaseerd is, althans zo lijkt het mij. Het boek (dat ik niet gelezen heb) werd reeds gepubliceerd in 1934, dus al een oudje op het moment dat de film werd geproduceerd. In het voorgestelde fragment uit het boek wordt grappig genoeg een sneer gegeven naar de ‘modernisatie’ van de samenleving. Auteur Antoon Coolen vertrok in zijn werk van 1934 dus al vanuit een soort nostalgie naar een geïdealiseerd verleden, wat helemaal aansluit bij wat er in die tijd leefde aan radicale en minder radicale politieke stromingen in Europa. De film van 1958 - in een nog modernere tijd - vertolkt op zijn beurt diezelfde nostalgie. Hadden Antoon Coolen en de jonge Fons Rademakers reeds een blik kunnen werpen op de wereld van vandaag, waren ze wellicht steil achterover gevallen. Maar dit terzijde. Het scenario van Hugo Claus voor deze film kon me niet zo boeien. Gefragmenteerde verhaallijn waar ik me niet betrokken voelde, noch bij Max Croiset (die wel prima acteert), noch bij verteller Bernard Droog die er maar wat tussendoor komt fietsen. Waarbij ik me afvraag of het wel een goede keuze was om nu net dit boek van Coolen als basis van de film te nemen. Enkele potentieel spannende momenten worden verder helemaal niet benut - het is inderdaad geen thriller en waarschijnlijk bedoeld als familiefilm? - wat ook al niet voor compensatie zorgt. Wat ik wel top vind, is de fotografie. Mooi hoe men de landschappen integreert en ook de binnenfotografie is om van te smullen. De compositie en belichting bij de scène aan de doodskist is een parel, ongeacht de flauwiteiten die gedebiteerd worden, en er zijn nog wel meer voorbeelden. Rademakers en co wisten duidelijk hoe de camera gehanteerd moest worden en waren wél volledig mee met de moderniteit. En om die reden raak ik toch aan een voldoende voor deze debuutfilm van Rademakers.

Naar de gelijknamige roman van Antoon Coolen met scenario en dialogen door Hugo Claus. Wat een rust komt over je heen bij het zien van deze heerlijke film. Filmgenot met dit klein meesterwerkje dat je meetroont in volksverhalen, dorpstypetjes en de kunst het gewoon en gevat te vertellen. En filmisch ook best in orde, waardoor ge onvermijdelijk tot het besluit moet komen dat Rademakers hier toch met deze "Dorp aan de Rivier" ons een te koesteren werk heeft nagelaten. Heel goede vertolkingen van vooral Max Croiset en Bernard Droog. En ook Jan Teulings is sterk in de rol van de hypocriete burgemeester.

Debuutfilm van Fons Rademakers leverde hem een nominatie op voor een Oscar en een Gouden Beer, maar behoort zeker niet tot zijn beste werk. Hugo Claus en Fons Rademakers bewerkten de dorpskroniek van Antoon Coolen over een Brabants dorpje aan de Maas aan de hand van de nieuwe Friese dorpsarts dr. Van Taeke [Max Croiset]. Traag, onvermijdelijk episodisch en onevenwichtig, maar Croiset is uitstekend, het camerawerk van Eduard van der Enden is prachtig en de ontknoping is sterk.