The Imaginarium of Doctor Parnassus (2009)

In z'n tijd bij Monty Python maakte Terry Gilliam ook al surrealistische animatie. Nu, met de nieuwe computertechnieken, is hij daar veel verder in gegaan, in combinatie met geconstrueerde sets, vaak in miniatuurvorm. Wanneer iemand door de spiegel stapt, komt hij in z'n eigen fantasiewereld terecht. Dit is een verwijzing naar Through the Looking Glass van Lewis Carroll. Er zitten ook gelijkenissen in met Faust, oude volksvertellingen en Griekse en Egyptische mythologie. De Styx wordt bevaren door moderne heiligen als James Dean and Lady Di. Parnassus is de Griekse berg waar de muzen wonen. Gradus ad Parnassum is een leerprogramma in stappen. Het rondtrekkende gezelschap is een anachronisme. Vaudeville en freakshows waren ruim een eeuw geleden populair, maar toch treden ze in de moderne tijd op. Er zijn wel flashbacks naar een klooster in de middeleeuwen, waarin een fantasievogel rondvliegt, met kleurrijke pluimen als een paradijsvogel. De rol van Tony werd wegens de onverwachte dood van Heath Ledger door vier verschillende acteurs gespeeld. Van een nood hebben ze een deugd gemaakt, want een man met vier gezichten past uitstekend bij deze surrealistische omgeving en bij een schijnheilig personage. Christopher Plummer heeft een nieuwe adem gevonden met die rollen van vertwijfelde bejaarden. Lily Cole is een fotomodel met hersenen. Met haar vuurrode haar, bolle wangen en wijde ogen is ze ideaal als inzet voor een weddenschap met de Duivel. Tom Waits speelt graag lugubere rollen, al is zijn Ol' Nick een erg volkse en bijna sympathieke versie van het Kwade Wezen. Paloma Faith is beter bekend als zangeres, maar ze is opgeleid als actrice. Het voelt aan als een droom met gedaanteveranderingen en absurde wendingen, maar dankzij de strijd om de zieltjes zit er ook een spannende intrige in om het allemaal aaneen te hangen.

Deed me maar weinig. Gilliam is een regisseur waar men van houdt of niet van houdt. In dit sprookje doet hij zo hard zijn best om origineel over te komen dat het niet werkte. Ook zijn Baron Munchhausen film (die trouwens qua sfeer soms dicht aanleunt bij Imaginarium) vond ik al een vreselijke realisatie van hem. Geef me dan maar Tim Burton, die dit soort fantasieën veel beter aankan. Gilliam is weer met de vuilkar rond geweest en bouwde zijn decors zoals vaak met een hoop rommel (plastic zeilen, oude vodden, karton) ... zo lijkt het mij althans. Het valt me op dat veel mensen dit extreem chaotisch verhaal toch nog slikken of er een verhaal rond kunnen verzinnen. Maar misschien gaat het net daarover in Gilliams films: je verbeelding de vrije loop even laten? Ja, het is wel waar dat de fantasy-scènes "achter de spiegel" adembenemend mooi, fantasierijk zijn, ik zou zelfs de woorden "triomf van de verbeelding" in de mond nemen ... The Imaginarium moet wel zijn speciaal statusje krijgen door het hele Heath Ledger verhaal errond, maar laat je geen zand in de ogen strooien want verder is dit wat mij betreft een hoop gebakken lucht.

Apart verhaal dat me in eerste instantie aan het oude concept van geloof en de bijbel doe denken en vooral een schertsend beeld van de staat van het hedendaagse geloof lijkt te brengen. Niet voor niets strijden Parny en Mr. Nick om de meeste zieltjes en rept Parny op een gegeven moment over twaalf discipelen. Ik weet niet waar Gilliam de inspiratie van het verhaal vandaan heeft maar het lijkt er toch sterk op dat hij met deze film de neerwaartse spiraal van het geloof in een nieuw jasje steekt. Het geloof; een verlopen en oud verhaal, gebracht door een bejaarde die iedereen negeert. Ondertussen staat de duivel in de coulissen lachend te wachten. Even zorgt die symboliek ervoor dat ik toch meer dan geïntrigeerd kijk, vooral ook doordat fenomeen van de spiegel. Iets waar verder erg weinig uitleg over komt wat de spiegel nu precies is. Behalve dat het er fenomenaal mooi uitziet, de fantasiewereld is bij tijd en wijlen prachtig. De scene met de vrouwen die stuk voor stuk naar buiten komen is hilarisch, hoe Mr. Nick wegloopt op die twee wolkjes ziet er ook fantastisch uit en de acteurs proberen er het meeste van te maken. Een licht verholen aanklacht dat we liever ons ziel aan de duivel verkopen, morele waarden laten varen, om een door de samenleving opgedrongen plaatje te leven meen ik wel te zien, daarnaast de boodschap wellicht dat het vlees verleidelijk is, maar helemaal doorkomen doen onderliggende boodschappen niet. Overtuigen doet de film dan ook niet en in zijn boodschap slagen evenmin. Daarom aardig om een keer te zien maar dat is het dan ook wel.