Eyes Wide Shut (1999)

Eyes wide shut is een uitstekende mysterieuze thriller van de hand van Stanley Kubrick. Zijn laatste zo bleek want hij overleed datzelfde jaar in zijn slaap. Normale en eenvoudige films staan niet in zijn woordenboek, of het zou Spartacus moeten zijn. Eyes wide shut is een bizarre film die zweeft tussen realiteit en de droomwereld. Het is ook die patsstelling die Kubrick doortrekt naar ónze reëele wereld waar Cruise en Kidman een echt koppel vormden. De subtiele openingsscène met Kidman in de badkamer maakt het dan ook surreëel. Wat is droom en wat is werkelijkheid? Kubrick trekt dit de hele film door zoals hij dit ook al suggereert in de filmtitel. Het naar de buitenwereld ogende perfecte koppel Alice en Bill flirten er op het societyfeestje duchtig op los. Het vertrouwen van Bill krijgt een knak wanneer zijn vrouw haar ontrouw opbiecht. Ook daar krijgen we een flue wazig beeld te zien van daden die gesluierd blijven in een waas van mysterie. Het is een sein voor dokter Bill om rond te dwalen in het nachtelijke met Kerstmis opgevrolijkte New York waar mensen anders lijken als hoe ze zich voordoen (het begint al in de societyclub waarbij hij zijn vriend uit de nood moest helpen). Het summum is uiteraard de ruime scene op het landgoed. Maskers die symbool staan voor anonimiteit. Maar wat als de maskers wegvallen? Ook het paswoord "fidelio" is hier niet toevallig gekozen. De film kent een laag tempo, een aaneenschakeling van diverse contacten van Bill en vaak vreemde figuren. De film is bij momenten langdradig, maar Kubrick weet de spanning en het mysterie hoog te houden. Tom Cruise in wellicht voor mij zijn beste rol ooit (mét Magnolia?). Dat Kidman een klassemadam is, wist ik al langer. Ook de ondersteunende pianomuziek had iets onheilsspellends en versterkte de film alleen maar. Lang niet alles dringt tot mij door, maar ik heb ervan genoten en ben getriggerd om hem zeker (ooit) nog eens terug te zien.

De paradoxale titel verwijst naar dromen. Dan zijn je ogen dicht, terwijl je toch van alles ziet. Het is losjes gebaseerd op Traumnovelle van de Oostenrijker Arthur Schnitzler. Die haalde inspiratie uit de droomanalyse van Sigmund Freud. Bill en Alice vormen een modelgezinnetje, met een dochter en zijn inkomen als arts. Dan krijgt zij echter erotische dromen over een man in uniform. Dat is een uiting van een verdrongen verlangen in haar onderbewustzijn. Zij schaamt zich daarover en het maakt haar man kwaad. Bills nachtelijke zwerftocht door New York heeft ook wat van een droom. Het lijkt een mannelijke fantasie, want alle vrouwen zijn mooi, jong en gewillig. Het geheime ritueel waarvan hij getuige is, doet denken aan de bacchanalia of de dionysische mysteriën. De onverstaanbare declamaties zijn Roemeens achterwaarts afgespeeld. De enige misdaad die de sekteleden begaan, is het aftuigen van de pianist om hem de stad uit te jagen. De mysterieuze vrouw die Bill aanspreekt, is niet Mandy of Domino. Zij wordt gespeeld door een andere actrice, Abigail Good. De kerstperiode was hiervoor geschikt omdat de nachten dan het langste duren en omdat de lichtjes aan de kerstbomen erbij passen. Fel licht in de primaire kleuren, vooral rood en blauw, bepaalt de visuele stijl. Blauw kan symbool zijn voor dromen, rood voor passie. De camera beweegt veel, met lange tracking shots doorheen de kamers. De muziek is minimalistisch. Het pianowijsje van twee noten moet opgenomen zijn met een microfoon vlak bij de hamertjes van een vleugelpiano. Sommige scènes werden tientallen keren opgenomen, zodat Kubrick veel materiaal had om mee te knutselen. Tom Cruise en Nicole Kidman overstijgen zichzelf. Het eindresultaat is een psychologisch drama met een mysterieuze sfeer, veel symboliek en genoeg betekenislagen om er een archeoloog bij te halen.

Wat een ge-wel-di-ge film is dit. Een van de betere van Cruise met zijn ex. Heerlijke sfeer ook. Top! 9/10