Nóz w Wodzie (1962)

Leuk dagje uit door te zeilen op de Poolse wateren. Ik kreeg er bijna zelf zin in, terwijl ik nog nooit op een zeilboot te vinden was. Polanski's debuut is al een erg sterk begin. Het feit dat alles in de film op de dag zelf afspeelt en dat er geen voorgeschiedenis is, maakt de ontwikkelingen net iets verrassender en indringender. De stemming zwenkt nogal heen en weer (net als de boot trouwens), maar de drie sterke acteurs trekken de film naar een hoger plan. Uiteindelijke weet dit, gecombineerd door de fotografie, de soundtrack en een sterke einde te overtuigen. Overigens is deze film in het genre 'dagje uit met een vreemde derde persoon' inmiddels overtroffen door het Roemeense Pescuit Sportiv (2007) , wat absoluut een aanrader is.

Slechts drie personages komen erin voor in een beperkte omgeving en tijdspanne, maar hun onderlinge verhoudingen worden grondig uitgewerkt. Andrzej is rijk en succesvol naar Oostbloknormen. Hij bezit een chique auto, een klein jacht en een mooie vrouw die ruim tien jaar jonger is dan hijzelf. Zij is wellicht voor z'n geld met hem getrouwd. De naamloze lifter wordt algauw een luis in de pels. Beide mannen vertonen haantjesgedrag en dingen naar de sympathie van de echtgenote. Dat de arme drommel wint van de rijke burger, zou een sociale betekenis kunnen hebben, maar die component moest Polanski erin steken van het regime. De regisseur wilde eerst zelf de rol van lifter spelen, maar deed uiteindelijk slechts zijn stem. Ook de stem van Krystyna is nagesynchroniseerd. Hun zeiltochtje op het meer levert mooie beelden op, bijvoorbeeld van een zonsopgang, vaak met een horizon die hoog op het scherm ligt. Goed gevonden is de sequentie waarin afwisselend getoond wordt wat de lifter door z'n linker- en door z'n rechteroog ziet. Het in beeld brengen leverde praktische problemen op. Tijdens de autorit kon bestuurder Leon Niemczyk de weg niet zien door de cameralui op de motorkap. Een medewerker die vastgebonden was aan de mast, liet z'n camera in het water vallen. De muziek van Komeda gebruikt een jazzsaxofoon. De luie sfeer past bij het begin van het zeiltochtje. Wanneer de wind opsteekt, wordt de muziek geagiteerd. Via de ondertiteling steek je ook wat zeiltermen op, zoals helmstok, roerverklikker en fokkenval. Sterke punten zijn de sfeervolle setting en de onderlinge machtsstrijd die een spannend en verrassend verloop kent.

Interessant debuut van regisseur Roman Polanski, geschoten in stemmig zwartwit en technisch vakkundig in elkaar gezet. De broeierige, onbestendige sfeer is knap getroffen en de film zet je als kijker eigenlijk continu subtiel op het verkeerde been. Sociale en politieke subtekst genoeg als je dat erin wilt zien, maar de film is ook goed te genieten als een mysterieuze driehoeksverhouding.