Citizenfour (2014)

Alleen al het besef dat je nu de 'live' beelden ziet van wat destijds naar buiten werd gebracht over Snowden, vind ik erg interessant (zoals de onthulling in de hotelkamer in Hongkong). Ondanks de 'saaiheid' van filmen en montage heeft de docu een sluimerende spanning, wetende wat er boven het hoofd van Snowden hangt en gezien zijn lef en intelligentie. Opsmuk zou misschien zelfs misstaan in zo'n realistisch relaas. Ik begrijp de positie van de filmmaakster maar vind het jammer dat op slechts enkele zinnetjes na, geen aandacht is voor de redenen waarom instellingen zoals de NSA informatie verzamelen. De tussen neus en lippen door gebrachte, letterlijke uitspraak dat de dataverzameling een doel is - (het is een middel..) - vind ik dan ook getuigen van een soort tunnelvisie waar meerderen last van leken te hebben. Voor zover een nooit volledig geïnformeerde burger als ik kan oordelen, schaar ik de acties van Snowden net zoveel onder een vorm van hoogverraad als onder heldendom, zo niet meer. Inlichtingendiensten zouden daarbij nooit hun echte troef kunnen uitspelen (real time bekend maken hoeveel opgepakt worden, aanslagen verijdeld, etc.). De vraag zou dan ook rijzen welk aantal voldoende is om de gigantische dataverzameling en -opslag te rechtvaardigen, maar da's een discussie los hiervan. Buiten dat soort opvattingen om is het een sterke docu die ook nog eens een goede schets geeft van de moderne tijdgeest (de privacy-versus-veiligheidskwestie).

Klokkenluiders, moderne technologie en de gevolgen voor de rechtstaat. Meer dan genoeg materiaal voor een relevant tijdsdocument over de rol die Edward Snowden heeft gespeeld in het lekken van informatie over de verregaande macht van inlichtingsdiensten als NSA. Belangrijk is het vast wel, maar erg interessant is het niet meer voor een kijker in 2017. Edward Snowden zit een beetje op een laptop te pielen en legt uit waarom het van cruciaal belang is dat de kijker hem serieus neemt. In onbegrijpelijk vakjargon - voor de leek zoals ik- legt hij uit hoe individuele vrijheden in gevaar komen door de manier waarop de Amerikaanse inlichtingendiensten moderne technologie inzetten. Op de soundtrack klinken omineuze muziekjes en een dreigende vertelster om ons ervan te doordringen hoe urgent het getoonde allemaal is. Een beetje gemakzuchtig en populistisch, maar ik heb te weinig kennis over de materie om er zinnige uitspraken over te mogen doen. Voor wat het waard is: Snowden lijkt me een aardige kerel.

Laura Poitras stond sinds haar kritische documentaire My Country My Country (2006) op een ‘watch list’ bij de Amerikaanse overheid en verhuisde zelfs naar Berlijn om zo weinig mogelijk last van intimidatie te hebben. Precies om die reden besloot klokkenluider Edward Snowden, een IT-er die in dienst van de overheid programma’s schreef die tot doel hadden om ongemerkt op gigantische schaal privédata van nietsvermoedende, onschuldige burgers te verzamelen, haar hulp te vragen bij de publicatie van de gevoelige informatie en de bewijsstukken die hij daarvoor had vergaard. Poitras filmde de gesprekken die Snowden met The Guardian-journalist Glenn Greenwald waarin de strategie wordt bepaald waarmee de informatie naar buiten komt. Het gegeven mag dan statisch zijn en niet iedereen zal de technische details helemaal begrijpen, maar wie een idee wil krijgen van wie Edward Snowden was en is mag dit niet missen. En het is bij vlagen bijzonder spannend.