Dom za Vesanje (1988)

Een film die meer aandacht verdient. Schitterende cinema, met flair, melancholie, passie en humor die men nauwelijks nog tegenkomt. Terecht worden vergelijkingen met Fellini gemaakt denk ik (en waarom eigenlijk niet La Grande Bellezza?), maar doe dat alleen wanneer je gedwongen wordt om nieuwe kijkers in een bepaalde richting te laten denken. Want Kusturica is een fenomeen op zich, en de Balkan heeft een verhaal op zich, en die twee mengen zich hier tot een epische vertoning. Centraal staat, zoals vaak bij de man, een zigeunerfamilie die eerst uitgebreid wordt geïntroduceerd. Kleinzoon Perhan is de held van het verhaal, die ondanks alle armoede, dronken familieleden, grijpgrage buren en ander tuig in zijn omgeving de familie moet redden. Maar ook hij lijkt langzaam, en (zo lijkt het) uit nood geboren aan een crimineel leven toe te geven. Tot zover een gemiddeld verhaal zoals men dat vaker kan tegenkomen. Kusturica filmt echter met zoveel gevoel voor dramatiek en fantasie en weet de traditionele Balkanmuziek zo mooi te gebruiken dat het een episch karakter krijgt. Prachtige scenes om bij weg te dromen, zoals dat feest op het water in het begin, ontzettend mooi. En dit is cinema die je nergens anders ziet, flamboyant, fantasierijk en meeslepend, en tegelijk de droefgeestige schijt-aan-alles ondertoon die de Balkan zo eigen is. Bij de meeste films van Kusturica is dat laatste vaak het punt van kritiek, zeker als het de gebruikte humor betreft, die soms bijzonder banaal is. Met name is dat te ontwaren in Black Cat, White Cat. Zo echter niet hier, deze film is veel serieuzer en gebalanceerder. Het enige dat Kusturica hier te wijten valt is wellicht dat hij zich nu en dan in onduidelijkheden verliest. En misschien is het allemaal wat langgerekt, maar uiteindelijk vind ik het alleen maar beter in het tweede deel. Wat mij betreft met Underground Kusturica's beste. En dat mag met minder dan 150 stemmen wel wat meer aandacht krijgen.

Ge hebt zo van die films die omwille van de indringende tot schokkende voorstelling van een groep mensen en hun levensstijl en gedragingen onuitwisbaar in je geheugen lijken. "Brutti, Sporchi e Cattivi" is er zo ééntje, maar deze 'Dom Za Vesanje" mag daar gerust zijn voet naast zetten. Kusterica doet echt veel meer dan schokeren. Hij maakt er een gevarieerd schouwspel van, een allegaartje van droefenis en ellende, menselijke zwakte en verbetenheid, symboliek, fantasie en beeldspraak, schalkse humor, kortom volzette scenes waarbij het gevaar nog één en ander te missen niet denkbeeldig is. Een heel bijzondere, te waarderen film die bovendien begunstigd is met een heerlijke soundtrack.

Ook mij deed deze film veel aan Brutti, Sporchi e Cattivi en Fellini denken, vooral Amarcord. De vrolijke chaos van Kusturica is er weer in overvloed. Dat kan ik soms erg goed waarderen, maar het wordt ook best vaak vermoeiend. Zeker met deze lange speelduur. Qua vormgeving wordt het niveau van Black Cat, White Cat nog niet gehaald, maar je ziet beslist al de voortekenen. Het is vooral de hele typische Balkan/zigeuner-sfeer die blijft hangen en ongetwijfeld erg iconisch is geworden. Vroeg me daarnaast ook af hoe dit werk is gevallen in de Roma-gemeenschap. Kusturica heeft daar zelf volgens mij geen banden mee? Zou tegenwoordig toch erg gevoelig liggen deze objectificatie... P.S. de actrice die Azra speelt is uiteindelijk na de Joegoslavische oorlog onderzoeker in Nederland geworden. Bijzonder verhaal.