Great Expectations (1946)

De eerste veertig minuten zijn geniaal. De mistige openingsbeelden met een lang tracking shot naar het kerkhof zetten meteen de juiste sfeer. Er is een contrast tussen de jonge, onschuldige Pip en de ruwe ontsnapte gevangene Abel Magwitch, maar na de eerste angst zie je ze naar elkaar toe groeien. Nog zo'n dickensiaanse figuur is Lady Havisham, voor wie de tijd stil is blijven staan. Haar huis met de spinnenwebben, stofnetten en de vergeelde bruidsjurk heeft een gotisch karakter. Haar hooghartige nichtje Estella wordt goed gespeeld door Jean Simmons: verwaand op een charmante manier. Ze spelen het kaartspelletje beggar my neighbour, een variant van oorlogje. Zodra Pip volwassen is, wordt het helaas minder. John Mills is vijftien jaar te oud. Van Valerie Hobson is moeilijk aan te nemen dat zij hetzelfde personage voorstelt als Jean Simmons, vooral omdat haar stem zoveel lager klinkt. Mooie karakterrollen zijn er wel voor Francis L. Sullivan als de dikke advocaat Jaggers en voor Bernard Miles als de simpele smid Joe.

Heerlijke film. Het verhaal van Great Expectations kende ik niet maar ik hou wel van films die zich in een vergelijkbare omgeving, sfeer en tijdgeest afspelen, zoals Les Miserables en in zekere zin ook A Christmas Carol. Gezien de poster en het genre had ik een standaard romantische klassieker verwacht, maar standaard is het allerminst, het is juist een erg origineel verhaal wat ook nog ontzettend fraai op het grote doek wordt gebracht. Het is eigenlijk geen romantische film aangezien het liefdesverhaal meer een onbeantwoorde platonische liefde is, die weliswaar een rode draad vormt, maar zich meer op de achtergrond afspeelt. De kracht van Dickens zit in ieder geval in deze film in de fraaie personages en de wereld die door het krachtige verhaal hier wordt geschept. Een wereld waar de armen en minder bedeelden een hogere moraal kennen dan de kille rijken. In die wereld zien we hoe een jongen opgroeit uit het ene in het andere milieu, met alle voor- en nadelen van dien. De cinematografie is echt genieten, met prachtige omgevingen zoals een mistig kerkhof en een spookhuisachtig kasteel. Dit alles wordt gebracht in een fijn tempo waarbij je eigenlijk niet wilt dat de film eindigt. 4,5* Ben wel benieuwd naar de andere versies aangezien ik lees dat het verhaal en de personages nog veel uitgebreider zijn dan wat in deze film wordt getoond.

Zonder dat hij ooit tot mijn lievelingsschrijvers zal behoren (4 titels van hem gelezen, waaronder déze) weet Dickens me toch altijd wel te vermaken èn te ontroeren, op de pagina zowel als op het scherm. Enigszins sceptisch ben ik aan deze (na misschien wel 25 jaar) tweede kijkbeurt begonnen, en het veelgeroemde begin op het kerkhof vond ik goed maar nou ook weer niet zó indrukwekkend als veel eerdere gebruikers hier, maar na verloop werd ik toch weer meegesleept. Jean Simmons is schandalig mooi als de jonge Estella, Bernard Miles is aandoenlijk als de lijdzame smid, en John Mills is geknipt voor de rol van de oudere Pip (met Mills' te hoge leeftijd had ik geen moeite – dat heb ik eigenlijk nooit bij dat soort "anachronismen"). Maar vooral de manier van vertellen beviel me, het tempo, de manier waarop Lean de ene keer de vaart erin houdt en de andere keer alle tijd neemt om dramatische momenten de gepaste intensiteit te geven, zoals wanneer Mr Jaggers aan Pip de identiteit van diens weldoener onthult. Zo ben ik op het einde mijns ondanks toch weer onder de indruk en, ja, toch ook weer ontroerd, ook weer met dank aan hoe John Mills zijn personage ondanks alle afwijzing en teleurstelling toch nergens bitter laat worden of zijn optimisme laat verliezen. Knap.