Kárhozat (1988)

In de hoogste graad van vertwijfeling ben je tegelijkertijd onnoemelijk ver verwijderd van, en heel dichtbij...verlossing, volgens Kierkegaard. Gezien ook zijn laatste werk, blijft Tarr voorlopig aardig uit de buurt. Artistiek dan in ieder geval, wat dus wel erg mooie films oplevert. De ene na de andere magnifieke scène wordt hier aaneengeregen, met die tergend traag bewegende camera, en met de fraaie score. De allegorische kracht van de met ijzeren consequentie aan kabels voortzwevende bakken met erts (?) vindt zijn mooiste echo in de rij dansenden op het dorpsfeest. En de enige scène die ik echt niet kon plaatsen, openbaart zich tegen het einde van de film, als Karrer in zijn verbittering ook moreel definitief door het ijs zakt. Going to the dogs, inderdaad. Vier sterretjes is misschien een beetje weinig. Nou ja, dat kan altijd nog bijgespijkerd worden. Ik vond die andere twee die ik van Tarr zag nog iets indrukwekkender, in eerste instantie.

Dit is één van die films waarbij ge je nagenoeg bij elke nieuwe scène afvraagt waar het beeld ergens in het plaatje past, of wat de zin er van is, waarom het zo lang aanhoudt of wat mogelijks de symbolische betekenis ervan is. "Damnation" is een heel bijzondere film, fotografisch heel origineel en bijwijlen impressionant, die u door een heel duister en triest verhaal loodst met personages die precies aan het einde van hun leven staan (zelfs de dansers op de party kunnen niet lachen en die andere goepen die we zagen kijken om ter sips) in een omgeving die letterlijk op afbrokkelen staat, met als enige teken van leven een stel zwarte, even betekenisloze zwarte straathonden. (Het gevecht tussen hen en het hoofdpersonage die zich hiermede verlaagt is toch wel een sterke scène die duidelijk de teleurgang van hem symboliseert). Al bij al weet de film te boeien, mede door de sterke vertolkingen, maar toegegeven dat bepaalde gesprekken en monologen niet zo direct voor enig begrip vatbaar zijn en op de beleving, bij mij toch, gaan doorwegen. Film over onbereikbaarheden in het leven, mislukkingen of eigenlijk over een puinhoop, zonder meer. Won destijds een Cultuurprijs in Cannes en op dat niveau zit hij wel.

Naar de betekenis van de film moet je raden, al is het duidelijk dat de hoofdpersoon – en met hem waarschijnlijk het hele dorp of zelfs het land of het communisme – staat voor verval en ondergang: er is geen vertrouwen of hoop meer zodat hij het leven, dat onthecht en geïsoleerd is geraakt want gebaseerd op wantrouwen, in feite al heeft opgegeven. Niet voor niets heet zijn lievelingscafé Titanik Bar en net als op dat zinkend schip blijft de muziek spelen en gaat het leven toch gewoon door: er is altijd nog de liefde met dansen en seks waarmee men zich verbindt met de ander en even de aardse beslommeringen en ellende ontstijgt, al is het tegen een hopeloos en vooral verregend decor. Ik zal veel symboliek hebben gemist maar ik vond het vooral een saaie film, want er gebeurt in wezen niets en de beelden, personen en verhaal wisten me niet te raken, al is dat misschien ook de bedoeling omdat het ons in dezelfde gedeprimeerde positie als de personen in de film plaatst.