Opinions

Voor mij de aflevering die eruit springt: Fout in '45, met Ederveen als Elsbeth, een vrouw die voor haar dementerende moeder zorgt en waarin al vrij snel duidelijk wordt dat ze fout was in de oorlog.

De hele mise-en-scène, de grappige haast onopvallende details, de woordspelingen, zoals Elsbeth die zich verspreekt en het heeft over de zolder 'onderduiken' in plaats van de zolder 'op duiken'. Ook héél hilarisch die VVD-verkiezingsposter tegen het raam hahaha.....

Elsbeth die aan het bed van haar moeder de koffiezegels uitknipt terwijl haar moeder ze telt; een briljante vertolking van Albert Mol, zo realistisch gespeeld dat het gewoon echt lijkt. Ze wordt dan wel verzorgd door haar dochter, maar haar dochter gedraagt zich vaak ook sadistisch: expres de televisie uitzetten op het moment dat haar moeder tv kijkt, een blik zegels omkieperen zodat haar moeder weer opnieuw moet tellen... Haar moeder blijkt trouwens minder vergeetachtig dan haar dochter ons laat geloven: "Ze zeiden tegen mij: Uw dochter heeft een goed hart. Het zou alleen gekookt op haar rug moeten hangen."

De kat van de buurvrouw die ze half hysterisch uit haar tuin jaagt.

Wat Ederveen ook erg goed doet, is die quasi-imbeciele blik in zijn ogen wanneer er even een stilte valt, zoals het moment dat zijn moeder een liedje begint te neuriën.

Fantastisch ook die monoloog achter de Singer-naaimachine en ze bekent dat ze een moffenhoer is geweest en verliefd was op een Duitse SS-er die Johan Blank heette...

"Je wist het niet hè... JE WIST HET NIET!!"

Dat karakters zo mooi uitgediept kunnen worden in slechts 30 minuten.

Het eerste seizoen (1990) van Keeping Up Appearances valt een tikkeltje uit de toon ten opzichte van de rest van de serie, het is nog een klein beetje afstemmen op wat uiteindelijk de juiste succesvolle formule zou gaan worden, al is veel al hetzelfde natuurlijk. Maar zo is er bijvoorbeeld een scène waarin Hyacinth haar buurvrouw Elizabeths privéleven op onverholen wijze loopt af te kraken, waar Elizabeth zelf bij zit, in de keuken. Dat was zelfs voor Hyacinths doen net iets te bitchy, te negatief, en zie je in de volgende seizoenen niet meer terug. Al blijft ze botte opmerkingen maken richting haar buurvrouw, maar dat is dan meer uiterlijk/clumsiness gericht.

Rose werd in het eerste seizoen nog gespeeld door Shirley Stelfox, maar die had andere verplichtingen en werd in het tweede vervangen door Mary Millar: "Where's that dishy vicar?"

Ook buurman Emmet was nog niet van de partij en werd pas in het tweede seizoen geïntroduceerd: "She'll sing at me!"

De onvergetelijke, herhaaldelijk terugkerende scène met Daisy en Onslow die in hun bed liggen kwam ook pas later.

Het grootste deel van de sitcom werd opgenomen in BBC-studio's. Voor de buitenlocaties week men uit naar Coventry, nabij Birmingham en de op acht na grootste stad van Engeland. Het huis van Hyacinth en Richard (The Bouquet Residence) en dat van hun buren Elizabeth en Emmet bevinden zich in de wijk Binley Woods, aan Heather Road. De woning van Daisy, Onslow en Rose staat nog altijd in Michell Close, een straat die tegenwoordig een stuk netter oogt overigens. "It's the dustbin men I feel sorry for. I mean how can they distinguish between what they're suppose to take and what's suppose to stay?", aldus Hyacinth.

De twee locaties liggen ongeveer 5,4 kilometer uit elkaar. De korte ritjes met de auto zijn ongetwijfeld in deze buurt gefilmd. "Mind the pedestrian, Richard!"

De serie werd ieder jaar weer opgenomen in maart, en uitgezonden vanaf begin september. Dat zie je ook terug in de verschillende afleveringen, want de voortuin van Hyacinth staat iedere keer weer vol bloeiende narcissen. Hoe symbolisch hahaha.....

Over bloemen gesproken: de vier zussen dragen allen de naam van een bloem. Hyacinth, de oudste, dan Daisy, dan Violet en ten slotte de jongste van het stel, "Our" Rose. Het grappige is dat ze alle vier qua persoonlijkheid weghebben van de bloem waarnaar ze zijn vernoemd:

De hyacint, een volle bloem die een trotse, koninklijke houding aanneemt en vaak te zien is in het blauw (Hyacinth droeg vaak een blauwe jurk).

Het madeliefje een lieflijk klein bloemetje dat onschuld en puurheid symboliseert en als geen andere bloem past bij de boeketromannetjes verslindende Daisy en haar verliefde blikken richting Onslow.

De roos, Rose, de schoonste aller bloemen, maar pas op voor haar doornen: "You Swine!".

Het nederige, bescheiden viooltje staat symbool voor de aanvankelijk onzichtbare Violet.

Het is om dit bloementhema in haar familie dat Hyacinth liever Bouquet genoemd wil worden in plaats van Hyacinth 'Emmer' en ik kan haar geen ongelijk geven. Schrijver Roy Clarke zei dat hij de inspiratie voor deze snobistische karaktereigenschap kreeg nadat hij iemand met de achternaam "Bottom" had ontmoet die erop stond dat het als "Botome" werd uitgesproken.

Onslow is Hyacinths tegenhanger aan de andere kant van het spectrum; waar Onslow compleet zichzelf is en het lak heeft aan wat anderen van hem vinden, wringt Hyacinth zich in allerlei bochten door anderen te laten geloven dat ze tot 'de betere soort' hoort en mogen ze vooral niet denken dat ze van eenvoudige komaf is. Het mooiste aan de serie vind ik Hyacinth die in een illusie leeft, aan een waanidee lijdt, waar ze overigens zelf heel gelukkig mee is. Een soort van psychologisch escapisme dat goed werkt en waar ze niemand kwaad mee doet, ook zichzelf niet. Behalve dan dat ze af en toe wat bot kan reageren, Richard flink onder de duim houdt en iedereen steeds in krankzinnige situaties brengt; de serie eindigt steevast in komische chaos.

Ik denk dat Hyacinths 'schone schijn' voor velen toch stiekem herkenbaar is en dat veel mensen zich net als Hyacinth anders of beter voordoen dan ze in werkelijkheid zijn. Wat ik erg grappig vind is dat ze nergens uit haar rol valt. Zo zit er in de aflevering Richard's New Hobby een scène waarin Mrs. Councillor Nugent (Of Councillor Mrs. Nugent, als dat Councillor er maar in zit haha) meehelpt met het duwen van Onslows kapotte auto en tegelijkertijd denigrerende opmerkingen maakt over Onslow en Rose. Je zou verwachten dat Hyacinth het hier toch echt een keer gaat opnemen voor haar eigen familie, maar nee hoor... ze verzint natuurlijk weer een leugen, want Mrs. Councillor Nugent mag vooral niet doorhebben dat deze common people haar bloed is: "They're in a film!"

Sarcastische opmerkingen of gewoon luchtige grapjes dringen bij Hyacinth niet door..

Hyacinth: "She had Mr. Chater on her barbeque."

Richard: "What did he taste like?"

Hyacinth: "Now don't be silly dear."

Haar jaloezie steekt ze (bij Richard tenminste) niet onder stoelen of banken: "Sonia Barker-Finch, pfff..."

Ondanks alle verschillen is er toch een grote overeenkomst tussen Onslow en Hyacinth, want Hyacinth is uiteraard net als Onslow schaamteloos zichzelf, ook al doet ze zich anders voor, paradoxaal genoeg. Het is net Yin en Yang. Laat ik het zo zeggen: Hyacinth schaamt zich niet voor haar 'gekte'. In haar snobisme is ze wie ze is; what you see is what you get, zeg maar.

Patricia Routledge beschouw ik als de grootste comédienne ooit en haar vertolking van de snobistische Mrs. Bouquet het meest grappige dat ik ooit heb gezien. Zodra ik haar zie of hoor verschijnt er weer een grote glimlach op mijn gezicht, anders dan bij Emmet. Haar hele verschijnen, haar briljante mimiek, haar loopje, de grote verscheidenheid aan emoties die ze in rap tempo afwisselt: van humeurig (Leeaave it, leave it..) naar aanstekelijk enthousiasme (You met the CP Benedict?), van paniek (Oh no, Onslow!) naar onverbloemd stekelig (Are you wearing that dear?). Maar vooral niet te vergeten haar luide (operette) stem, voor Emmet een kwelling, maar Routledge bezit onmiskenbaar een prachtige stem; ze heeft een lange carriere in het muziektheater gehad en bracht in '73 zelfs een album uit met nummers als Falling in love with love en Ev'rytime we say goodbye.

Sheridan!! What a psychic bond you and mummy have! It's almost frightening.....

Net als Hyacinths wereldberoemde candlelight suppers krijgen we ook haar enige kind, Sheridan, nimmer te zien. Haar zoon blijft onzichtbaar, op een paar vage ingelijste kinderfoto's na dan. Routledge heeft ooit in een interview gezegd dat ze het nooit geaccepteerd zou hebben als ze Sheridan hadden laten zien, omdat iedereen al een beeld van Sheridan in zijn hoofd had zitten.

Sheridan is zo'n beetje vergelijkbaar met de homoseksuele Lieutenant Gruber in 'Allo 'Allo!, gespeeld door Guy Siner, een van de duitse bezetters die stiekem een oogje had op René. Iedereen wist dat hij homo was, maar nergens viel het woord 'homo'. Het waren andere tijden. Toch denk ik dat het niet benoemen van iemands geaardheid, terwijl dat overduidelijk is, een groter effect had.

De naam 'Sheridan' is volgens Routledge ontstaan, en dit bedacht ze zelf, toen Hyacinth en Richard elkaar voor het eerst tegenkwamen op een avondcursus Engelse literatuur (Hyacinth natuurlijk om indruk te maken op de hogere klasse) waar het toneelstuk The Rivals werd besproken van Richard Brinsley Sheridan, een komedie, en hun ogen elkaar even ontmoetten. Hyacinth verafgoodt haar zoon, who studies at university. De enige momenten dat Hyacinth niet in haar rol zit is wanneer Sheridan haar belt en ze sympathie opwekt van een moeder die niet lijkt door te hebben dat haar zoon op jongens valt: O, you and Tarquin aren't interested in girls, maar die ze toch ten volle accepteert om wie hij is: I always thought you looked like mummy's brave little soldier. Well, perhaps not soldier, dear. More like mummy's brave little poet or interior designer.

Wat me dit seizoen opviel is dat Richard steeds vaker en scherper van zich afbijt, door bijvoorbeeld Hyacinths commando's tijdens de autoritjes na te bouwen: Minding the horse in the fie-ie-ield! Maar Richards beste reactie op Hyacinths gecommandeer zit in het eerste seizoen en betreft slechts één woord: Jawohl.

En dit was het dan weer, voor de 500ste keer. Hé, dat rijmt... En met '500 keer' overdrijf ik niet. Ik kan deze serie wel dromen. Na de allerlaatste aflevering 'The Pageant', uitgezonden op 25 december 1995, waarin Hyacinth voor een toneelstuk de rol van Queen Henriëtta Maria op zich neemt..

Richard: "Why do I have to be King Charles?"

Hyacinth: "Because you are married to me and I shall be Queen."

heb ik nog alle specials gekeken, die op een apart dvd'tje staan. Inclusief de prequelaflevering 'Young Hyacinth' uit 2016, ook geschreven door Roy Clarke, over een jonge Hyacinth en haar drie zussen in de vroege jaren '50, die dan al bezig is met het beklimmen van de sociale ladder. Op zich wel goed geacteerd door Kerry Howard, maar ook hier heb ik, net als bij Sheridan, zoiets van laat dat over aan de fantasie van de kijker, want ik had de jeugd van Hyacinth me heel anders voorgesteld en nu wordt dat voor me ingevuld. Wel een mooi stukje Engeland trouwens.

De gehele serie vind ik top natuurlijk, toch reken ik de specials Angel Gabriel Blue en Sea Fever tot mijn favorieten. In Angel Gabriel Blue heeft Hyacinth haar zinnen gezet op een nieuwe keuken, ze haalt de Vicar erbij en vraagt hem om spirituele raad bij het kiezen van de kleur: Angel Gabriel Blue of Lucifer Grey? In de special zit ook een van de beste Hyacinth/Elizabeth-koffiescène, inclusief Emmet: het baby-bekertje.

In Sea Fever gaan Hyacinth en Richard op cruise met de QE2 en worden verrast door niemand minder dan Onslow en Daisy die ook op het schip zitten en genieten van alle luxueuze privileges, dit tot zichtbare jaloezie van Hyacinth. Geweldig goed gespeeld van Routledge, nog nooit iemand zo jaloers zien kijken haha... Niet bepaald een makkelijke emotie om te spelen. De slotdans tussen Onslow en Hyacinth is hilarisch en ontroerend tegelijk en de spreekwoordelijke kers op de taart.

Wat ik ook erg geestig vind is dat als Hyacinth anderen wil imponeren met iets, ze er iets heel langs van maakt om het uniek en gewichtig te laten klinken, zoals in de episode 'Hyacinth is Alarmed', over haar nog te installeren alarmsysteem: "Our own custom made superior security installation for better class premises."

Verdrietig genoeg zijn de meeste acteurs ons inmiddels alweer ontvallen, met uitzondering van David Griffin en Patricia Routledge. Een bevreemdend gevoel dat bij het kijken van de serie een zekere melancholie teweegbrengt. Mary Millar overleed al vrij kort na de serie, op 62-jarige leeftijd, bless her soul. Bijzonder feitje: alle acteurs, op Emmet en Rose na, zijn geboren in februari. Het is gek om te beseffen dat ik nu even oud ben als Geoffrey Hughes/Onslow was tijdens de serie.

Keeping Up Appearances is gestopt op zijn hoogtepunt, omdat Routledge zich wilde richten op een andere rol, die van Hetty Wainthropp (Investigates), wat eigenlijk maar goed is ook, want het komt maar al te vaak voor dat series veel te lang doorgaan en hun glans verliezen, dus ik ga nu ook niet zeggen dat ik het jammer vind dat het maar bij 44 episodes is gebleven.

Nog iets leuks: in een van de laatste afleveringen leest Daisy eens een keer geen boeketromannetje maar 'The Wise Woman' van Philippa Gregory uit '92, een historische roman. Later nog een boek met de naam Thomas op de kaft, dat moet iets van Thomas Hardy zijn.

En ten slotte nog, ik was haar niet vergeten, de hond van Onslow, door Onslow 'Girl' genoemd, die steevast vanuit het autowrak Hyacinth even goed laat schrikken en haar telkens weer een zachte landing bezorgt in het heggetje.

Het gouden tijdperk van de VPRO (die toen nog absurd was wat het allang niet meer is). En van de humor sowieso, wereldwijd: jaren '70, '80 en '90. Arjan Ederveen en Tosca Niterink zijn als het ware meegegroeid met hun kijkers die in '87 nog jong waren, maar in '94 inmiddels alweer (jong)volwassen; Theo en Thea transformeerden in Peter van de Pood en Ellen, die met Kreatief met Kurk een parodie vormden op het TROS cursusprogramma Kreatief met Karton, gepresenteerd door Wim Kros en Ellen Brusse.

Ik wil gelijk even de loftrompet steken over Tosca Niterink, in mijn optiek een van de grappigste mensen/typetjesacteurs in de wereld, in mimiek (grappiger nog dan Ederveen, moet ik eerlijk bekennen). Zoiets als bij Laurel & Hardy waarvan Stan Laurel toch vaak als meest grappige van het duo gezien wordt, maar bij mij is dat dus net andersom.

Hier als geërotiseerde versie van Ellen Brusse met lange gelakte nagels, geblondeerd stijf kapsel en haar eeuwige angoratruien. De timing, het net iets te lang wachten met antwoord geven, de zwoele sekslijnstem.. Het steeds blijven doorgraven in Peters privéleven: "En Peter, hoe is het met je vriendin Annelies?" Waarop steevast het antwoord luidt: "Ann-Lies! Het is Ann-Lies! Ann-Lies van der Pies."

Maar niet alleen als Ellen, ook haar andere typetjes zijn érg geestig. Zoals de zonnebankbruine Corrie, verwoed verzamelaarster van Pierrot poppen en -spulletjes én kettingrookster.. Lange Belinda?

Of als de moeder van een asociaal gezin dat een dagje naar de kermis gaat hahaha... Het is niet op de Tilburgse kermis opgenomen, maar het had zo Tilburg kunnen zijn. Niterink in een ordinaire panterprintlegging, de hond die meegaat haha... en Ederveen als een vroege voorloper van een typetje uit Maaskantje: mat in de nek en een pet op. Op een bepaald moment krijgen ze onderling ruzie, vanwege geld of iets dergelijks en dan dat kwaaie hoofd van Niterink hahaha.... Begeleid door Fantasy van Earth Wind and Fire.

Naast de haast niet van echt te onderscheiden mockumentary filmpjes worden er ook beroemde klassieke films nagebootst en bespot. In latere jaren nog gedaan door het Britse duo French and Saunders, die naast films ook videoclips parodieerden, maar Ederveen en Niterink kwamen hier toch echt als eerste mee, zij waren de pioniers van dit comedygenre. Het zag er ook nog eens heel professioneel uit; Whatever happened to Baby Jane?, Mary Poppins, Herfstsonate, La Passion de Jeanne d'Arc..... Homevideos van Adolf Hitler en Eva Braun in het Adelaarsnest. Ontzettend geestig wanneer Adolf (Ederveen) net doet of hij zijn vrouw Eva (Niterink) van het muurtje afduwt en zij zich wezenloos schrikt omdat ze bijna de afgrond in dondert.

Een van de meest hilarische filmpjes waar ik telkens weer de slappe lach van krijg is 'Ambulance' waarin een Limburgs echtpaar tijdens de daad in een kramp schiet en niet meer van elkaar los kan komen en de ambulance gebeld moet worden. In een spastische houdgreep proberen ze samen de trap af te komen en dan Ederveen: "Kom nou" en vervolgens Niterink: "Ja, ik kom! Oh ik kom!"

Iedere zondagmorgen voor de buis voor Villa Achterwerk: Theo en Thea, Rembo & Rembo, de Broertjes en natuurlijk.... Mevrouw ten Kate.

Geweldige rol van Marjan Luif. Mevrouw ten Kate is een alleenstaande deftige dame in een mantelpakje met plissé rok en trench coat, wonende te Amsterdam, die op een kantoor werkt en telkens weer verzeild raakt in doldwaze tragikomische situaties.

Snotvergeme!

Ze is heimelijk verliefd op haar buurman Meneer Smit. Bijna 40 jaar na dato kan ik nog het gedichtje herinneren dat ze over hem schreef:

Meneer Smit, met zijn mooie gebit

En zijn haar dat altijd goed zit

(Meneer Smit droeg een kunstgebit en toupetje)

Iconisch intro ook, op de Dam.

Belletje trekken met Michiel Romeyn die in een rolstoel zit, of de aflevering met de ring die zoekraakt en verdwijnt in de onderbroek van een vreemde vrouw (Maja van den Broecke).

Helaas zijn keurige dames als Mevrouw ten Kate helemaal uit het straatbeeld verdwenen. Wat een gemis.

Een van de leukste afleveringen vind ik die waarin ze in de dierenwinkel ziet dat de konijnen in veel te krappe kooitjes zitten en ze samen met René van 't Hof een tweekoppig dierenbevrijdingsfront opricht...

"Die diertjes kunnen zich niet eens omkeren. Het is schandalig!"

Gebaseerd op de harteloze hoofdzuster 'Nurse Ratched' uit het boek One Flew over the Cuckoo's Nest. Doch is deze Mildred Ratched, een rol van Sarah Paulson, een heel ander personage en op een andere manier wreed, dus je moet die twee echt los van elkaar zien. Ook in visuele zin verschilt het enorm met de film uit '75, die vooral veel wit liet zien. Hier is het een en al kleur wat de klok slaat, veel kleurensymboliek en kleuren die eruit knallen: het mintgroen, de blauwe baai van Californië, de kleurrijke kostuums... Alles is schitterend aangekleed en vormgegeven, zo is er een lange hal waarvan de vloer zo grondig is geboend dat je jezelf erin kunt zien, maar erg onrealistisch natuurlijk dat een psychiatrisch ziekenhuis er in de jaren veertig uitziet als een poepsjiek hotel. Behoorlijk gestyleerd allemaal. Normaal heb ik daar een afkeer van, maar hier vond ik het eigenlijk wel fraai en passend, omdat het voor de rest ook nogal overdreven is. Het is eigenlijk een campy uitvergroting van, of een lichte satire op, de psychiatrie in de jaren '50, toen behandelingen voor geesteszieken nog bestonden uit ijsbaden, het vastbinden van patiënten en Thorazine. Erg gay-ish ook. Die lul! Hahaha..

Edward Hopper-achtige stills. Mooie muziek, de omineuze klanken van Psycho die overgaan in de score van Cape Fear (1991). De intro is met Danse Macabre van Saint-Saëns. Het leukste aan de serie vind ik nog de bitchy woordenwisselingen tussen Ratched en hoofdzuster Betsy Bucket, gespeeld door Judy Davis. De perzikscène, hilarisch! Vond Davis trouwens beter dan Paulson. Erg goed en lollig acteerwerk. Toch zijn de personages erg ongeloofwaardig. Het ene moment vallen ze flauw bij een lobotomie, het andere moment worden ze opeens heel sadistisch. Deze inconsistentie maakte dat ik het niet serieus kon nemen allemaal. Vanaf aflevering 4 begon het echt de bocht uit te vliegen. En nog een zware onvoldoende voor dat arme circusaapje.

Een van de mooiste kinderboeken ooit geschreven werd in '82 verfilmd als televisieserie en is tot op heden nog altijd een van mijn lievelingsseries. "Nergens heb ik meer rust gevonden dan in bossen en boeken." (Thomas van Kempen, kanunnik, schrijver en mysticus)

'Niets is wat het lijkt' is het hoofdmotto van zowel de serie als het boek; veelzeggend is dan ook de scène waarin leraar Frans zijn leerlingen uitlegt dat ze het meegenomen object uit het bos kunnen omdraaien om er iets anders in te zien.

Magiër Thomtidom en zijn tovertrucs, het huis Schijn en Wezen, mensen die zich anders voordoen dan ze in werkelijkheid zijn, een spion genaamd Iwan die goed kan sluipen, maar vooral het mysterie rond de Zevensprong en een eenzaam jongetje in het Trappenhuis.

Heerlijke, sfeervolle serie; leraar Frans die het huiswerk nakijkt terwijl de regen tegen de ruiten roffelt.

Joost Prinsen doet zijn Erik Engerd-imago van weleer eer aan en kruipt in de huid van Jan Toereloer, koetsier.

Het acteerwerk van de kinderen is nogal belabberd, houterig, maar dat was inherent aan die tijd.

De meesterlijke openingsmuziek van Tonny Eijk is euforisch en geheimzinnig tegelijk.

De serie werd voor een groot deel opgenomen in Ruurlo, waar nog altijd een zevenarmige wegwijzer staat op de plek waar elke aflevering mee eindigt en begint. Weliswaar een ander wat chiquer exemplaar met handwijzers, maar toch. Leuk om een keer gezien te hebben.

Het bos rondom de Zevensprong is overigens niet zo heel groot, al lijkt dat in de serie wel het geval te zijn en wordt ook nog eens doormidden gekliefd door een autoweg. Op de plek van de wegwijzer zie je door de bomen heen reeds open gebied.

Het Trappenhuis ligt aan de andere kant van Ruurlo. Het kasteel werd in de jaren tachtig verbouwd om dienst te doen als gemeentehuis. De serie werd vlak voor deze verbouwing opgenomen. In 2013 is het opnieuw grondig gerestaureerd. Tegenwoordig zit er een museum en kan er getrouwd worden. Het kasteel heeft zoveel facelifts ondergaan dat het zijn romantische, spookachtige glans heeft verloren. Eeuwig zonde weer.