Recensies op MovieMeter

Ik weet niet of dit het juiste draadje ervoor is maar omdat ik de film Everything Everywhere All at Once (2022) geweldig vind kan ik het niet laten toch even iets te zeggen over de negatieve recensies en waarderingen voor deze film op deze site, temeer omdat het iets is wat in principe voor alle films geldt.

Om even bij deze specifieke film te blijven: ik lees negatieve reacties in de trant van dat de film druk is, rommelig is, van de hak op de tak gaat, flauwekul is etc. Dan denk ik: kijk eens naar de titel van de film! In feite zeg je dat de film in ieder geval slaagt in z'n opzet om alles tegelijk te tonen waarbij die opzet ook een betekenis heeft, zodat deze observatie toch geen negatief oordeel kan rechtvaardigen? Nu zullen die mensen zeggen: mij boeit het niet dat het drukke de bedoeling is en ook nog betekenis heeft: ik hou hier gewoon niet van! Maar is zo'n subjectieve en vooropgezette houding een eerlijke benadering van een film? Stel dat ik science fiction maar flauwekul vind: doe ik dan alle science films die ooit gemaakt zijn recht door ze allemaal nul sterren te geven, gewoon omdat ik niet van dit genre hou? Vereist een film kijken niet ook een zekere open houding, een welwillendheid om op z'n minst mee te gaan met de premissen waarmee de film is gemaakt? En als je dat niet kunt, dan mag je natuurlijk nog steeds je mening geven dat je de film stom vind maar moet je dan ook het minimale aantal punten/sterren geven om jouw afkeer of onbegrip voor de film uit te drukken (en waarmee je dus ook uitdrukt dat helemaal niets deugt aan de film, dus bv. ook het acteerwerk niet)?

Tegelijk denk ik dat het probleem fundamenteler is dan het subjectieve ergens wel of niet van houden. Wat ik bij bv. elke intelligente horrorfilm zie - intelligent omdat het enge schuilt in de betekenis van het getoonde of juist het niet tonen in plaats van goedkope jump scares en andere clichés - zijn negatieve recensies als dat de film helemaal niet eng is en dus een mislukte horrorfilm is met opnieuw het minimale aantal sterren. Veel mensen gaan blijkbaar naar de film met een bepaalde verwachting en als die verwachting niet uitkomt dan is het een slechte film en moet dat worden afgestraft met het laagst aantal punten. Ook Everything Everywhere All at Once (2022) wordt denk ik gehaat omdat het van alles doet wat men niet had verwacht. Maar dat is wat kunst onderscheidt van amusement: kunst speelt juist met je verwachtingen, treedt buiten de gebaande paden, laat je verrassen, geeft je een nieuwe ervaring, etc. Kunst vereist een houding waarin je open staat voor het nieuwe, voor wat je niet verwacht. Blijkbaar is men zo afgestompt door alle platte amusement waarmee we worden overspoeld dat juist intelligente of kunstzinnige uitingen niet worden begrepen - ja, uitdrukkelijk niet willen worden begrepen - en worden afgestraft.

Kortom, ik ben niet boos, wel een beetje teleurgesteld.

De filosoof

Ik heb Everything Everywhere All at Once (2022) een ruime 3* gegeven, dus het kan ook ergens in het midden uitkomen bij deze film.

Ik ben dol op de films van Charlie Kaufman, maar de film was mij iets te veel ADHD en 'meer van hetzelfde'. Het einde maakte veel goed, maar omdat het zo'n intense (/drukke) film was vond ik het wel een lange zit. Van mij had de film een krachtig statement mogen zijn met een speelduur van ongeveer 90 minuten. Dat heb ik allemaal meegenomen in mijn beoordeling. Ik vond de personages ook wel wat 'typetjes'. Ik ergerde me soms ook nogal aan die oude man en die bloedirritante dochter.

Mensen die bijvoorbeeld weinig hebben met Kaufman films, en de diepere laag in Everything Everywhere All at Once niet zien of er minder kunst in zien, die haken denk ik eerder af.

Ik zie in deze film heel veel elementen uit Eternal Sunshine of the Spotless Mind, Being John Malkovich en Adaptation.

Films die ik evenwichtiger en prettig gestoorder vind dan Everything Everywhere All at Once, waar het allemaal wel erg veel turbo en theater is. Maar ik zie er zeker wel de kunst van in en ik vond het absoluut een onvergetelijke ervaring.

Er is ook wel een verschil tussen een genre dat je niet ligt en afgaan op een titel van een film. Als bvb SF je niet ligt, is het niet abnormaal dat je toch af en toe eens een SF op zet om te zien of je er toch geen film tussen vindt die je wel leuk zou vinden. Mensen gaan ook graag lijstjes af of zien een film mee met vrienden of partner. Dan ga je automatisch films zie die je wel eens minder bevallen.

Ik moet al snel denken aan de film Only God Forgives (2013). Wie Refn kent, weet wel wat die kan verwachten, maar veel mensen gingen gewoon af op hoofdacteur Ryan Gosling. Ze kennen die van romantische drama's en worden dan plots teleurgesteld.

Films die creatief wat buiten de lijntjes kleuren, zeker met acteurs of regisseurs die eens iets anders doen dan hun gewoonlijke films, kunnen wel eens een 'verkeerd' publiek trekken dat de film niet goed vindt. Dat kan je niet vermijden. Het is wel handig als dat wat naar boven komt in de recensie die ze dan even neerschrijven hier. Daar let ik wel op als ik wil zien of een film iets voor mij is. En bij sommige gebruikers weet je na een tijd ook wel of hun smaak bij bepaalde genres in dezelfde lijn ligt als die van jou.

Elke ervaring kan toch helpen de eigen smaak verder te ontwikkelen. Misschien is de film niet de juiste film voor dit moment, maar kan de film dat op later moment alsnog wel zijn.

Ik vind Everything Everywhere All at Once geen mainstream titel, maar door de hype wordt het wel mainstream opgepikt. Dan is het logisch dat een deel van het publiek afhaakt. Ik vind dat juist de kracht van originele films, dat ze zo'n palet aan reacties kunnen geven.

Of het met al dan niet open houding te maken heeft vraag ik me af.

Iemand die niet van vis houdt kan soms vis leren eten, maar evengoed kan het zo zijn dat iemand geen visliefhebber is en nooit zal worden. Maar probeer het uit.

Bij films is het toch ook mooi dat een breder publiek met een film kennis zal maken.

Ik vond veel reacties bij Van Warmerdams Nr. 10 wat kortzichtig en van weinig open houding getuigen, dat moet ik wel zeggen. Maar tegelijk besef ik dat dat een film is die een crossover is tussen zoveel genres, en die zo veel uitersten heeft, dat ik wel begrijp dat het niet ieders kop thee zal zijn. Laat staan dat men deadpan humor er wel van in ziet...

Op MM krijgen we bij veel films correcties 'dit is geen komedie' en bij horrors ook veel correcties 'dit is geen horror'.

Filmgenres zijn ontzettend breed, maar zo breed dat niet iedereen die genres ook zo ervaart als 'bedoeld'.

Als een 'kunstwerk' vrijgegeven wordt is het aan de aanschouwer wat daarmee wordt gedaan. Dat de aanschouwer niet de moeite neemt om het aanschouwde te doorgronden doet nergens iets aan af. Niet aan de intenties van de maker en niet aan de ervaring van de andere aanschouwers. Daarom vind ik het een beetje misplaatst wanneer één aanschouwer de ervaring van een andere aanschouwer als 'ongeldig' verklaart omdat die er niet uit haalt wat er wel uit gehaald zou moeten kunnen worden. Ik vind dat het zoveel mogelijk bij jezelf moet worden gehouden. Niet dat de ervaring niet geopenbaard mag worden, juist wel, meer dat de ander niet dezelfde ervaring opgelegd dient te krijgen.

Kunst heeft iets pretentieus in zich, in die zin dat het in staat wordt geacht ware emotie of ware betekenis op te roepen. Het krijgt iets ranzigs als de ervaring van de ander ook nog eens kritisch onder de loep wordt genomen.

Vandaag steven we af hier in Vlaanderen op een bloedhete 36°C en de overheid raadt iedereen aan om binnen te blijven. Vermits ik een gehoorzame burger ben geworden, zit ik dan ook al aan mijn laptop. Ramen en deuren gesloten, rolluiken naar beneden, proviand voor 2 dagen en een magnum fles Cotes de Provence voor het geval dat de moraal zakt.

Het is dan ook het uitgelezen moment om de draad op te pikken wat De filosoof hierboven aanhaalde. Is een subjectieve beoordeling een eerlijke manier om een film te quoteren ? Laat ik antwoorden met een vraag die al jaren door mijn hoofd spookt maar nog nooit een rustplaats heeft gevonden. Bestaat er een objectieve manier om films te beoordelen ? Als je leest : 'saai, langdradig, stom, waardeloos, enz is dit beslist een subjectieve waardemeter dat gewoon een beleving uitdrukt zonder rekening te houden met de opzet van de filmmaker(s).

Een eerste stap naar objectiviteit zou kunnen zijn om de film parameters te onderzoeken (fotografie, score, montage, cameravoering, etc) maar ook dan stoot je op een zekeren subjectiviteit. Hoeveel keer lezen we niet tegengestelde commentaren over één film (bv lelijke/prachtige fotografie) ? Om nog maar te zwijgen van acteerprestaties. Daar botsen oordelen zo vaak tegen elkaar dat we er een autokerkhof mee kunnen vullen. Is er dan geen objectiviteit mogelijk ? Ik vrees het.

Persoonlijk probeer ik elke film te benaderen met de vraag : wat wil de film vertellen en hoe hebben de makers (de crew onder leiding van regisseur/producent) dit laten tonen ? Het heeft misschien een meer gefungeerde beoordeling weer maar dan nog zit er steeds die eigen subjectiviteit in (bv manier van jumpcuts vind ik niet geslaagd).

Daarenboven : is een objectieve beoordeling nodig ? Laten we veronderstellen dat het mogelijk is, in hoeverre hebben we baat bij die objectivering. Want dat zou immers betekenen dat één score, één commentaar zou volstaan. Een soort nutri score (en zelfs dat is zééééér betwistbaar als objectieve score maar dat is natuurlijk een heel andere discussie) voor een film. Maar wat dan met onze emotie, beleving van film kijken. Waar moeten we dit dan kwijt ?

Het lijkt er op dat dit een doodlopend spoor zal worden. Objectiviteit versus subjectiviteit. Maar de Indiana Jones in mij blijft graven, blijft zoeken naar die heilige graal. Want het evenwicht is soms zoek. En dat maakt juist de frustratie. Maar zolang films voor ontroering kunnen zorgen, blijf ik filmliefhebber. Niets is mooier dan na afloop van een film verdrietig, gelukkig, opgefokt, vertwijfeld, bewonderend te zijn. En als je dan leest hier op MM : saai, waardeloos, kut ... wel, bedenk dan dat misschien uw mening de kosmos enigszins zal herstellen zodat het zwarte gat van negativisme net vermeden zal worden.

Op een dag als deze (de 36 °C komen gevaarlijk dichterbij) zit ik in het halfduister nu voor mij uit aan het staren. De vraag is gesteld, het antwoord zal niet komen. Ach, wat kan ik nu doen ? Wel, een film kijken zeker ...

Het zal mijns inziens altijd subjectief blijven, ook bij beroepsrecensenten, omdat de blik van eenieder altijd subjectief is.

Recenseren is geen exacte wetenschap, dus dat is niet erg. Het is wel zaak om nooit iets voor zoete koek aan te nemen, dus ook niet van beoordelingen van mensen hier of recensenten. Vorm je eigen mening, dat is veel interessanter.

Hier in Rotterdam wordt het met gemak morgen 39 graden, want een grote stad warmt nog meer op en ik heb nogal wat buren die slechts stenen achter het huis hebben, ten onrechte tuin genoemd. Iedereen zijn eigen smaak, net als het beoordelen van films. Veel water drinken en 's avonds een koude Guinness, ook een kwestie van smaak...

Het gaat niet om subjectief of objectief maar om een poging om je mening te onderbouwen, van voorbeelden, uitleg of argumenten te voorzien, en daarmee anderen aan het denken te zetten of mee te nemen. Dus in een recensie probeer je uit te leggen waarom je iets niet of wél goed vindt uitpakken. Dat maakt het niet objectiever, maar wel interessanter om te lezen voor iemand anders. Niemand heeft er wat aan als je zegt: deze film is stom. Of: 'cinematografisch brak', ook al lijkt dat al heel wat. Welk type shots of welke stijl vind je dan lelijk, waarom vind je dat lelijk, waarom denk je dat de maker voor die stijl gekozen heeft en valt daar dan in dat licht nog een bepaalde waardering voor op te brengen, enz. Het helpt vaak al erg om iets concreet te benoemen in plaats van in algemene kreten te blijven hangen.

Ik denk dat een (pseudo-)Aristotelische in plaats van Platoonse benadering de juiste is. Voor Plato is alles in wezen een kwestie van wiskunde dus exacte wetenschap, bv. het goede bestaat uit de juiste verhouding. Retorica is misleiding en kunst is als nabootsing inferieur aan de werkelijkheid die het nabootst, maar kunst kan beter de werkelijkheid (voor Plato: de Ideeën, de dingen op zichzelf) uitdrukken in plaats van een bepaald perspectief (mening). Aristoteles geloofde niet in wiskunde als sleutel tot alle kennis zonder dat Aristoteles verviel in een 'alles is subjectief'-relativisme: zoals ethiek erover gaat om weten wat je moet doen in een bepaalde situatie, maar niet door middel van criteria maar door middel van een juist karakter die zich heeft ontwikkeld door onder meer oefening naar een voorbeeld (zoals bv. religie en literatuur ons voorbeelden aanreikt), zo is ook de juiste waardering van een kunstwerk geen kwestie van criteria toepassen maar door oefening die het oog als het ware leert het schone te onderscheiden door voorbeelden van het schone te zien en bestuderen. Het gaat niet om bewijsvoering maar om overtuiging (retorica): de kunstenaar moet door zijn kunst overtuigen dat hij het algemene (Plato's Idee) concreet heeft verbeeld dat de toeschouwer zal reinigen en verrijken.