Een top 10 verspreid over alle media

En dat kan psychologie niet, omdat...? Psychologen richten zich wat mij betreft zelfs iets te veel op de "negatieve" aspecten van de mens in plaats van op de positieve. Verder ben ik het er wel me eens dat literatuur de wetenschap in sommige aspecten kan aanvullen: het kan bijvoorbeeld beter dan non-fictie overbrengen hoe het is om een ander te zijn (bijvoorbeeld iemand met een bepaalde mentale stoornis). Maar op het gebied van "propositionele kennis" heeft literatuur niet veel te bieden imo.

Eens en oneens. Psychologie is inderdaad geen harde wetenschap, en over algemene theorieën over cognitie, persoonlijke identiteit, zelfcontrole en dergelijke moeten we inderdaad sceptisch zijn. Maar specifieke beweringen binnen de psychologie (dat de rol van het bewustzijn kleiner is dan men vroeger dacht, dat mensen zeer gevoelig zijn voor situationele factoren, dat mensen ontzettend veel cognitieve biases hebben, etc.) kunnen wel zeer betrouwbaar zijn.

Op een propositioneel niveau? Absoluut. Waarop zouden andere takken zich überhaupt moeten baseren? Onbetrouwbare, cultureel en evolutionair gevormde intuïties?

Eens, maar levenservaring is, hoewel belangrijk, naar mijn visie overschat. Het geeft aan wat één individu uit zijn ervaringen concludeert, waardoor het altijd zeer persoonlijk en contingent blijft.

Daar ben ik het dan ook weer niet mee eens. Van mensen observeren kan je een hoop leren, maar de gecontroleerde observaties van experimentele psychologen zijn doorgaans toch een stuk betrouwbaarder en genuanceerder. Verder zijn er ook zat dingen over de mens die je niet op een plein kan leren.

Ik weet het niet. Een enkel boek zegt misschien niet veel, maar als je meerdere boeken van eenzelfde schrijver leest, zie je toch vaak bepaalde patronen terug in de personages uit verschillende boeken, uit gebeurtenissen etc, waar een wereldbeeld uit te destileren valt. Het is niet zozeer dat de personages je iets zeggen over hoe mensen zijn, maar eerder de overeenkomsten tussen verschillende personages die iets zeggen over de auteur, en op die manier over mensen. Een druk plein is misschien een directere en snellere manier om indrukken van de mensheid op te doen, maar biedt mijns inziens een ander soort kennis over de mens.

Alleen valt het niet te interpreteren of de auteur "eerlijk" is of via z'n boeken ook maar een masker opzet. Vanaf het moment dat iemand zich zelfbewust uit naar een ander toe krijg je te maken met een waas die mij eerder kritisch doet opstellen.

Op een terras kijken naar mensen doet je dan wel dingen interpreteren, maar je zal het inhoudelijk zelf invullen op basis van eigen ervaringen. 't Is niet omdat je de kaft van een boek ziet dat je het hele verhaal kent.

In hoeverre is een masker ook niet een deel van een persoonlijkheid? Dit bedoel ik niet als een woordspelletje, ik vraag me dat werkelijk af. Mensen zeggen soms: hij is nep (ik gebruik even hij, maar ik heb het idee dat dit nog vaker door vrouwen over andere vrouwen wordt gezegd), oftewel hij doet zich anders voor dan hij eigenlijk is. Maar is dat ook niet een deel van de persoonlijkheid? Een personage kan een beeld van de auteur zelf zijn, maar zelfs als dat niet "eerlijk" is, maar slechts een ideaalbeeld, leert dat toch ook genoeg over de auteur bijvoorbeeld in wat zijn idealen zijn?

Dat is het uiteraard wel, maar een kunstwerk is het ideale middel om ontmaskering te voorkomen, het versterkt het alleen maar wat mij betreft. Je kan je nog meer verschuilen achter woord, beeld en geluid;

En als je het dan omdraait? Van jou weet ik dat je bijvoorbeeld op grond van een negatieve recensie een film vol enthousiasme gaat kijken. Als je nu een kunstwerk altijd bekijkt vanuit het uitgangspunt dat het een masker is, wat is dan de educatieve waarde ervan?

Ik volg je niet helemaal denk ik

Waarom zou een kunstwerk educatieve waarde moeten hebben? Is emotie niet voldoende beloning?

Verder begrijp ik niet waarom je zo geïnteresseerd bent in auteurs. Als je interesse werkelijk ligt bij de bron van een werk (de auteur), dan kun je toch beter over de auteur lezen, in plaats van zijn (fictieve) werk?

Masker of geen masker - de auteur is voor mij irrelevant. Ik beoordeel het werk, niet haar maker.

Omdat er geen werk is zonder auteur ... en omdat daarom elke actie of motivatie van een personage van de auteur komt.

Laat maar, ik geloof dat ik mezelf ook niet meer helemaal volg.

Voor mij is emotie zeker voldoende, maar ik heb de indruk dat ik wel het een en ander van kunst heb opgestoken.

Wat Onderhond zegt. Als mij iets aangrijpt, dan vind ik het ook interessant om te zien wat iemand drijft om zich op die manier te uiten. Als ik mij kan vinden in die drijfveren, kan het kunstwerk me nog meer aanspreken. Omgekeerd is het interessant om te kijken of je aan een kunstwerk al de drijfveren van de kunstenaar kan herkennen. Is er een verband tussen hoe een kunstwerk op mij overkomt en de drijfveren van de kunstenaar? Dat geldt niet alleen voor auteurs, maar ook voor componisten. Als ik die symfonie van Bruckner luister, dan heb ik het idee dat bepaalde emoties die hij daarin uit ook de mijne zijn. Daarom spreekt het me zo aan. En als iemand dezelfde emoties heeft, en laat zien hoe je ermee om kan gaan, lijkt me dat dat zeker een educatieve waarde kan hebben.

En nu de voorspelbare wedervraag: nou en? Als ik een werk beoordeel zet ik de auteur "tussen haakjes" - wat de bedoelingen of motivaties van de auteur zijn vind ik volstrekt oninteressant.

Ik ben jaloers. Ik kan me geen enkel kunstwerk herinneren waar ik echt iets van geleerd heb.

Die interesse deel ik dus simpelweg niet.

Dat kan. Maar als ik wil weten hoe ik om moet gaan met bepaalde emoties, dan open ik persoonlijk toch liever een zelf-hulp boek (wel één met een wetenschappelijk fundament uiteraard, maar daar zijn er wel een aantal van). Daar kan ik veel meer mee dan met het advies van één lang geleden overleden mens.

Ja ik schrijf emoties, maar bij mij komen die vooral voort uit bepaalde existentiële vraagstukken, waar zelf-hulp boeken volgens mij niet heel veel antwoorden op geven. Wetenschap geeft me een gedeeltelijk antwoord, dat religie voor mij niet kan aanvullen, en dan kom ik dus bij kunst uit.

Een wiskundige die uiteindelijk naar kunst grijpt. Jij bent niet toevallig de hoofdpersoon van Pi?

Maar even serieus: als ik kamp met existentiële vraagstukken, dan ga ik filosofische teksten daarover lezen. Kunst biedt misschien een uitvlucht, maar geen oplossing - niet voor mij althans. Filosofie wel.

Maar da's natuurlijk heel persoonlijk. Als kunst voor jou helpt, dan moet je gewoon voor kunst kiezen.

(Overigens moet ik zeggen dat ik vrijwel nooit met existentiële kwestie stoei. Op de middelbare school wel, maar de meeste van die kwesties heb ik sindsdien al lang afgesloten.)

1 t/m 9 op alfabetische volgorde:

1. Dazed and confused. Ik sprak eens iemand die iets zei als: "Denk aan de dingen waar je van houdt. De dingen die je graag doet. Neem heroïne en dat alles wordt gedegradeerd tot iets minderwaardigs." Zijn boodschap was dat heroïne je doodongelukkig maakt , maar hij maakte mij eigenlijk alleen maar nieuwsgierig. Sinds 16 februari denk ik te weten wat hij bedoelde. Op die dag (her)zag ik namelijk Dazed and confused. En daar werd ik toch wel zo gelukkig van. Sindsdien heb ik me nog twee keer zo gevoeld. Toevallig heb ik sindsdien ook nog twee keer Dazed and confused gezien.

2. De Bijbel. Ik ben christelijk opgevoed en daar ben ik ontzettend dankbaar voor. Ik geloof tegenwoordig weliswaar niet meer, maar het lijkt me een enorm gemis om überhaupt niet te weten hoe het is om te geloven. Ook nu ik niet meer geloof lees ik de Bijbel nog. Uit maatschappelijke interesse, het is tenslotte wel het boek dat de westerse wereld voor een groot deel heeft gevormd, maar ook omdat het boek voor mij persoonlijk nog steeds waardevol is.

3. De ontdekking van de hemel. Slechts één keer gelezen, toen ik nog op de middelbare school zat, mede om het gemiddelde aantal bladzijden van de boeken op mijn literatuurlijst van Nederlands op te krikken, maar nog steeds mijn favoriete roman, misschien wel dankzij Disintegration van The Cure, zie hieronder.

4. Disintegration. Mijn favoriete album. Leerde ik kennen in de periode dat ik De ontdekking van de hemel las. Het boek kon ik niet wegleggen en de plaat kon ik niet stopzetten. Het leverde de perfecte symbiose op en ik kan beide niet meer los van elkaar zien.

5. Elephant. Net als bij Dazed and confused was het pas de tweede keer dat ik de film zag echt raak. Dat was wel meteen zo'n hypnotiserende ervaring dat ik het nu, meer dan vijf jaar later, nog steeds niet heb aangedurfd de film nog een keer te zien. Dat kan alleen maar tegenvallen.

6. Friday night lights. Als kind was ik helemaal gek van Amerika. Mijn grote droom was om een jaar high school te volgen. Dat is er nooit van gekomen, en mijn fascinatie voor Amerika is in de loop der jaren ook verdwenen. Tenminste, dat dacht ik. Ik keek films uit Japan, las boeken uit Rusland, maar sinds ik Friday night lights zag kijk en lees ik weer bijna alleen maar werk van Amerikaanse bodem. Friday night lights heeft me voor eens en altijd duidelijk gemaakt dat ik in het verkeerde land ben geboren.

7. Mad men. Intelligent en stijlvol tot en met, met in de hoofdrol mijn favoriete personage ooit. Ik begon me een beetje zorgen te maken na een wat mindere fase in de serie, maar de afgelopen jaargang was weer van grote, grote klasse. Ik kan niet wachten tot het laatste seizoen.

8. Siamese dream. Dit meesterwerk van de Smashing Pumpkins is onlosmakelijk verbonden met mijn eindexamenperiode. Lange fietstochten naar en van school, over rechte wegen door de Noordoostpolder, de uitgestrekte akkers gestreeld door een heerlijke meizon. Als Siamese dream door m'n koptelefoon schalde kon ik de hele wereld aan. Die examens waren dan ook een formaliteit.

9. Six feet under. De serie der series. Niet omdat Six feet under beter is dan Mad men of Friday night lights, maar omdat Six feet under geen film had kunnen zijn. Geen film heeft het in zich zoveel binding met de personages te bewerkstelligen en een einde zo hard aan te laten komen.

10. Mijn top 9 staat vast. Mijn nummer 10 niet. Want dan zou ik een keuze moeten maken tussen al die andere werken die ook een plekje in de lijst verdienen. Zoals Donnie Darko, de film die ik inmiddels een beetje ben ontgroeid, maar die een paar jaar van mijn leven heeft beheerst en die me nog steeds dierbaar is. Of Kid A van Radiohead, omdat dat het album was dat mijn ogen (of beter: oren) voor elektronische muziek heeft geopend. Of het nummer Back to fail van Proem, het hoogtepunt van mijn ontdekkingstocht door de wondere wereld van die elektronische muziek. Of Popplagið van Sigur Rós, Mogwai fear Satan van Mogwai, of de liveversie van Pushit van Tool, wonderschone nummers van epische proporties waar mijn haren nu al jaren van rechtop gaan staan. Of FIFA, stiekem het bindmiddel in de goeie band die ik met m'n broers heb.

^O^ Ik was al bang dat er geen lijst meer van jou zou verschijnen.

Yeah, ik heb echt geen flauw idee. Zoiets als geloven in Sinterklaas, maar dan geestiger?

Het is eigenlijk een grote existentiële vraag onder de wiskundigen of je nu wiskunde ontdekt of creëert. Het tweede zou namelijk inhouden dat wiskunde in zekere zin ook kunst is. Ik zou het antwoord op die vraag niet weten, maar ik zie wel de schoonheid in enkele wiskundige structuren (van bijvoorbeeld het boek onder 10). In die zin is voor mij de kloof tussen wiskunde en kunst helemaal niet zo groot, al kan ik dan weer weinig met allerlei bespiegelingen over de relatie tussen Bach en wiskunde. Daarvoor vind ik de wiskundige patronen in zijn muziek niet interessant genoeg, en geef ik de voorkeur om gewoon de muziek te ervaren. Pi vond ik overigens een erg interessante film.

Filosofie helpt zeker met een richting te vinden, met problemen te definiëren, maar geeft ook niet altijd antwoorden. Ik heb wel veel met de filosofie van Schopenhauer (wat ook weer zijn wisselwerking heeft met mijn waardering van Wagner), maar ik kan weinig met zijn "oplossing".

Ik moet zeggen dat de existentiële problemen die bij mij spelen ook steeds meer en meer naar de achtergrond verdwijnen naarmate ik ouder word, voor mijzelf krijg ik ook steeds meer een antwoord, maar ik vind het gewoon erg interessant om te zien hoe anderen omgaan met die problemen die voor mij ooit relevant waren (en in sommige gevallen nog steeds zijn). Wagner biedt uiteindelijk ook niet echt een oplossing, maar het is heel interessant hoe hij de probleemstelling van Schopenhauer verwerkt zowel in de muziek als in de plots van diverse opera's. Al wil ik best toegeven dat escapisme de belangrijkste motivatie voor mijn interesse in kunst is.

Het lijkt wel alsof je kunst, of in dit geval literatuur, als louter autobiografisch opvat, een spel met de lezer om de schrijver te begrijpen. Ik vind de maker eigenlijk niet zo interessant, het gaat om wat hij/zij met diens verbeeldingskracht weet te creëren, iets wat buiten (en vaak boven) diegene zelf staat. Een romanpersonage is geen masker van de schrijver maar een zelfstandige entiteit (niet voor niets plaatst Camus in een filosofisch essay de filosofie van Nietzsche tegenover die van een romanpersonage, Iwan Karamazov).

Maar wat ik belangrijker vind: discussie is een beetje versmald geraakt tot wat de roman zegt over 'de mens' maar in feite zegt literatuur natuurlijk wat over 'de werkelijkheid'. Dat kan op abstract niveau, bijvoorbeeld de relatie tussen absurditeit en realiteit. Het kan ook concreet, bijvoorbeeld door het schetsen van een tijdsbeeld. Of historisch, zoals de holocaust-literatuur. En nog op vele andere manieren. De holocaust is overigens wel een goed voorbeeld ook richting wat Animosh inbrengt: de holocaustromans van Levi en Kertesz voegen daadwerkelijk wat toe aan feiten, foto's en beeldmateriaal (als representatie van een wetenschappelijke blik). Ten dele kan film dat trouwens ook nog.

Wat literatuur echter als geen andere kunstvorm voor elkaar krijgt is je uit je eigen perspectief laten stappen (uiteraard niet volledig, jij bent nog altijd degene die leest). Dat is toch één van de beperkingen van het leven; je neemt de wereld waar met jezelf als middelpunt. Maar bijvoorbeeld de weergave van de interne monoloog van een ander wezen (door het ik-perspectief of zelfs stream-of-consciousness) in literatuur is de meest vergaande vorm om daaraan te ontsnappen. Film is daartoe niet in staat; het ik-perspectief van film uit zich in point-of-view, maar dat is altijd naar buiten gericht, niet naar binnen (dan heb je al voice-over nodig). (Overigens is misschien La vie d'Adele voor mij wel de film die je het meest uit je eigen perspectief haalt en je verplaatst in een ander als het gaat om emoties, (maar niet gedachten)).

Ja, ik weet het - nominalisme versus platonisme! Ik ben in ieder geval een nominalist: cijfers en andere wiskundige entiteiten zijn mijns inziens geen "abstracte entiteiten" die buiten ruimte en tijd bestaan, maar zijn creaties van de mens die wij voor bepaalde doelen kunnen gebruiken. Wat mij betreft is het dus zeker coherent om wiskunde (een creatief product) kunst te noemen.

Als problemen eenmaal helder gedefinieerd zijn, dan is een antwoord in mijn ervaring meestal niet ver weg. Verder doelde ik meer op hedendaagse dan op klassieke filosofie. Daar kan ik vaak ook niet veel mee.

Precies - dat is ook mijn houding.

Twee vragen. 1. Hoeveel romans zeggen iets "abstracts" over de werkelijkheid of schetsen een fenomenaal tijdsbeeld? Dat is volgens mij een zéer kleine minderheid, dus daarmee verdedig je niet het gehele medium. Beide zaken vind ik verder niet bijzonder interessant (hoe abstracter een uitspraak, hoe speculatiever en minder betrouwbaar zij is; en met een tijdsbeeld kan ik vaak ook niets aanvangen), maar dat terzijde. En 2. Doet non-fictie (in de vorm van geschiedenis en filosofie) beide (vrijwel altijd) niet gewoon een stuk beter?

Daar kan ik mee instemmen. In theorie kan film ook dat naar mijn visie beter, door gebruik te maken van beelden, muziek en een voice-over, maar in de praktijk doet literatuur dat inderdaad gewoon beter. De vraag is alleen wat je daaraan hebt. Waarom zou je je willen verplaatsen in een fictief personage? Als dat in emoties resulteert is dat natuurlijk voldoende reden. Maar wat als het dat amper doet - zoals in mijn geval?

Misschien omdat je als je je verplaatst in een fictief personage in situaties terecht komt waar je normaal nooit in terecht komt, of waarvan je nooit had kunnen dromen dat zo'n situatie zou bestaan. Met als gevolg de vraag: wat zou ik doen als ik echt in zo'n situatie zou komen? Dat kan soms heel interessant zijn. Bepaalde onderwerpen komen voor sommigen meer tot leven in fictie dan in een filosofisch werk. Ik was bijvoorbeeld al bekend met de grot van Plato, maar toen ik voor het eerst The Matrix zag, kwam dat idee ineens veel meer tot leven.

Bij deze Animosh, mijn lijstje:

1. André Hazes - Nederlands beste volkszanger. De tranen rollen me over de wangen bij nummers als Kleine Jongen, Een Beetje Verliefd of De Hoogste Tijd. Elke keer weer heerlijk meebrullen na een biertje of twee, vijf of tien. Lekker stukkie vlees erbij en mijn kroegavondje kan niet meer stuk.

2. Gijp - Literair meesterwerk. Een wereld ging voor me open na het lezen van dit boek. De meest diepzinnige, filosofische inzichten schudt Rene zo uit z'n mouw. Het gevoelsleven van deze man is fijnbesnaard. Waarom hebben we eigenlijk nog opleidingen Filosofie als we Rene van der Gijp al hebben?

3. Herman Brood - Veelzijdige homo universalis die naast de muziek en literatuur ook de schilderkunst heeft verrijkt met de prachtigste voorstellingen. Neem nu zijn werk "Ik". Een verpersoonlijking van onze tijd, waarin het individualisme de boventoon voert.

4. Miley Cyrus - Veelzijdige vrouw die een geweldige transformatie heeft doorgemaakt van Disney icoon, naar powerwoman. Een toonbeeld van emancipatie, lef en durf. Haar videoclip Wrecking Ball is baanbrekend op velerlei vlakken: cinematografisch, maar ook als statement. Een dikke vinger naar alle conventionele artiesten!

5. Avatar - Grens verzettende film, een visueel meesterwerk. Prachtige intelligente verhaallijnen combineren zich met een gevoelig filosofisch/ecologisch thema. De film verschaft door middel van schitterende 3D beelden het inzicht dat we zo niet langer door kunnen gaan met onze planeet. Het zet je dus aan tot overpeinzingen.

6. Frans Bauer - Waar je Hazes hoort is Bauer niet ver weg. Afgelopen jaar op het Tros muziekfeest gaf Frans weer een spetterend optreden en ik was erbij. De Luchtballon maakt me nog steeds bijzonder vrolijk, net als vele van zijn andere nummers. Maar elke keer als ik dat nummer hoor, doet het me denken aan een romantische cruise over de Rijn en word ik wat emotioneel.

7. The Da Vinci Code - Het eerste boek dat ik ooit las. Spannend en vol scherpe dialogen. Dan vraag ik me af of er echt zo'n Katholieke ondergrondse organisatie is die alles in de wereld controleert. Je zou toch denken van wel. Het leest in ieder geval als een bus en ik kan het iedereen aanraden, want het zet je aan tot denken.

8. Anton Heyboer - Begenadigd schilder, die ook veel vrouwen had. Zijn vrouwen waren zijn muzen en dat zie je terug in zijn werk. Intelligente en poëtische schilderijen die zijn genie zeker niet verbloemen. Wat een berg werk moet hier in gestopt zijn. Rembrandt eat your heart out!

9. Goede Tijden, Slechte Tijden - Altijd zo lekker thuiskomen na weer een dagje werken in de zaak. Steeds maar weer nieuwe verwikkelingen. Hoe zou het nou met Linda zijn? Heeft Ludo nu al een relatie met Roos, of wil hij toch bij zijn vrouw blijven? Is Jessica lesbisch of toch bi? Ouderwets Hollands drama van de bovenste plank.

10. Bruno Mars - Ras entertainer met prachtige songs als The Lazy Song, waarin hij bezingt hoe hij zijn vrije tijd doorbrengt en Grenade, waarin hij vertelt over wat hij allemaal voor zijn liefje wil doen. Bruno weet je altijd aan te zetten tot bespiegelingen over je eigen leven. Wat zou jij doen in je vrije tijd of wat zou jij voor je vriendinnetje over hebben? Verder is het ook qua melodie en ritmiek zeer geavanceerde muziek.

Ik mis Forrest Gump in je top 10 Lord Flashheart, kan dat kloppen?

Dat is het is inderdaad soms, maar zulke reflecties zijn (i) zeldzaam (de meeste literatuur bevat geen verwonderlijk unieke situaties), (ii) meestal onvruchtbaar (wat levert het op om daarover na te denken?), en (iii) onbetrouwbaar (onze ideeën over wat we zouden doen in ongewone situaties zijn vaak niet realistisch).

Dat is zo, maar mij voor mij geldt dat niet. Ik vind filosofie en wetenschap nu al interessant.

Daarom ben ik groot fan van het werk van Belcampo (niet in de lijst opgenomen, maar ik heb er sterk over nagedacht om het er toch in te plaatsen). Die man had echt uitzonderlijk veel fantasie.

Verwonderlijke unieke situaties zijn soms extremen of uitvergrotingen van situaties in het dagelijks leven. Ik denk dat het makkelijker maakt om een mening te vormen over alledaagse situaties als je al eens hebt nagedacht over de extremen.

Waarom? In mijn ervaring zijn extreme gedachtenexperimenten juist vrij nutteloos in het dagelijkse leven.

En @ Apollinisch: hij heeft Avatar 2.5* gegeven, dus ik ga voor het laatste.

Haha, ja - het zou waarschijnlijk helpen als je voorbeelden zou noemen. Verder moet je voor gedachten-experimenten over belangrijke kwesties waarbij irrelevante zaken weggesneden worden volgens mij toch echt vooral bij filosofie zijn. Zulke experimenten kunnen "echte" argumenten niet vervangen imo, maar ze kunnen inderdaad wel aanzetten tot het verhelderen van intuïties en problemen.

Krijg het idee dat je discussie misschien nog eens moet herlezen. Da's ook wat ik doorgaans vind

Daar ben ik het zeker niet mee eens. Geschreven personages zijn nooit zelfstandige entiteiten, maar maken altijd deel uit van de verbeelding van de schrijver en worden meteen ook beperkt door diezelfde verbeelding.