The Last Days (1998)

Het ultieme document over Holocaust is natuur Claude Lanzmanns monumentale meesterwerk Shoah (1985). Voor wie die epische documentaire heeft gezien zijn hier weinig nieuwe invalshoeken, al blijft het interessant om naast overlevenden van de Holocaust ook te horen van een (vrijgesproken) arts die in Auschwitz experimenten uitvoerde, alsmede van één van de weinige leden van het Joodse Sonderkommando, die het hele proces rondom de gaskamers zagen voltrekken. De persoonlijke verhalen van de vijf mensen die centraal staan zijn boeiend en hun weerzien met het concentratiekamp waar ze verbleven, alsmede met het ouderlijk huis, levert enkele emotionele momenten op, maar James Moll valt ook vaak terug op de bekende archiefbeelden. Een prima introductie voor wie nog weinig over de Holocaust weet, maar ook niet meer dan dat.

Schokkende en ontroerende getuigenissen over de gruwel van de concentratiekampen. Merkwaardig hoe het Hitler-regime, zelfs in de aanloop naar de nederlaag, vast hield aan de uitroeiing van Joden. Van alle films, documentaires over dit onderwerp, toch wel één van de hardste.

Ja, deze documentaire bekijk je niet met droge ogen. Weliswaar niets nieuws gehoord of gezien, maar de herinneringen van de vijf geïnterviewde Hongaren zijn indrukwekkend, en maken deze documentaire waardevol. Ik wilde deze documentaire zien, omdat ook ik nooit begrepen heb hoe het mogelijk is geweest dat op het laatst van de oorlog de Duitsers, met name Eichmann, in staat zijn geweest om in een periode van nauwelijks twee maanden 435 duizend Hongaarse Joden naar voornamelijk Auschwitz te transporteren en te vermoorden. Dat kon mede gebeuren door de medewerking van de Hongaarse ambtenaren en de 'Pijlkruisers', de Hongaarde nazi's. Hongarije was ook een door en door antisemitische land, waar de eerste anti-Joodse wetten in Europa al in 1921 werden uitgevaardigd. Anderzijds was het ook Miklos Horthy, het staatshoofd, die in mei/juni (te laat) ingreep om de deportaties te laten stoppen en Eichmann het land uitzette. Dat was moedig want Hongarije was toen al bezet door de Duitsers. Het voorkwam dat ook de 250.000 Joden uit Boedapest werden afgevoerd en voor het grootste deel gered zijn. Mede door de moed van Raoul Wallenberg en andere vrijwilligers. Maar terug naar de documentaire, en het verhaal dat een vrouw vertelde over haar verblijf in Auschwitz en daar in een rij haar vader voor het laatst zag, dat gaat door merg en been.