Kurutta Ippêji (1926)

Knap gemaakte avant-garde film. Vooruitstrevend zowel in de manier van vertellen (met flash-backs en beelden 'vanuit de waanzin') als in filmtechniek. Helaas heeft A Page of Madness voor mij de tand des tijds niet echt doorstaan. Teveel erosie zeg maar. Het is daarnaast allemaal erg druk, niet alleen de beelden maar ook de later toegevoegde muziek. Kijkplezier is er daardoor onvoldoende en dat is, zelfs voor een innovatieve film als deze, toch onontbeerlijk. 2,5*

Begin jaren '70 vond regisseur Teinosuke Kinugasa deze film terug in een opslagruimte en besloot 'm uit te brengen met een prachtige soundtrack, maar zonder tussentitels - net als Der Letzte Mann (1924). Met zijn bliksemsnelle montage en een arsenaal aan trucs om de visuele impact te verhogen, doet dit psychologische drama over een oudere man die zijn echtgenote wil bevrijden uit het krankzinnigeninstituut waar hij zelf werkt, meteen denken aan de meesterlijke Rusland-trilogie van Sergei M. Eisenstein. Het is dan ook niet verbazingwekkend te noemen dat Kinugasa en de Russische grootmeester na deze film bij elkaar kwamen om de mogelijkheden van het medium verder te bestuderen. Kinugasa gebruikt vaak verbluffende camera-effecten om je als kijker door te laten dringen in de waanzin van de hoofdrolspelers, maar weet ook op puur visuele wijze verband te leggen tussen hun gedrag, waaronder de obsessie met bepaalde voorwerpen, en hun persoonlijke verleden in de flashbacks die uiteraard sober zijn gefilmd. Technisch gezien is dit dan ook een absoluut meesterwerk, maar het verhaal is - ook voor 60 minuten - wat aan de dunne kant en doet vermoeden dat Kinugasa meer bezig was met een experiment dan met het vertellen een verhaal. Als experiment is het zeker geslaagd.

Een krankzinnige avant-garde film van Teinosuke Kinugasa, die werkelijk elk filmisch middel dat hem in 1926 ter beschikking stond heeft gebruikt. Duizelingwekkend gedraai met de camera, vervormde beelden, gekke perspectieven en snelle cuts. Meegezogen in de hectiek, ontging mij het verhaal eigenlijk bijna volledig. Normaal gesproken wordt de kijker tijdens het bekijken van eens stomme film heel behulpzaam geholpen met tekstbordjes. Kinugasa doet daar niet aan. Achteraf las ik waar de film over ging en kon ik een en ander beter plaatsen. Het ontbreken van tekst is begrijpelijk als je weet dat de filmvoorstelling in die dagen werd ondersteund door muziek en door een Benshi. Een Benshi is een verteller die niet alleen de omtrekken van het verhaal uitlegt aan het publiek maar die ook de stemmen doet van de personages. In de film zien we veel flashbacks en droomsequenties die zonder hulp van een benshi maar moeilijk als zodanig zijn te herkennen. Laat staan dat de betekenis van die sequenties altijd duidelijk is. Een leuk weetje is dat de benshi’s zo populair waren dat de invoering van de geluidsfilm in Japan veel minder snel plaatsvond dan in andere landen. Kurutta Ippêji is een mooie film met zinderend beeldmateriaal. Had ik op voorhand niet geweten met een silent uit het jaar 1926 te maken te hebben, dan zou ik niet verbaasd zijn geweest als ik achteraf had gelezen dat het hier om een experimentele underground film uit de jaren 60 ging. Ik las trouwens dat Kinugasa zijn film die verloren werd gewaand in 1971 in zijn tuinhuisje terugvond. Het schijnt dat hij voor de hervertoning van de film zo’n 500 meter film verwijderde en de film enigszins heeft aangepast naar de filmbeleving in modernere tijden. Dat mogelijk feitje verklaart hoogstwaarschijnlijk waarom de termen underground en jaren 60 in me opkwamen. Hoe dan ook. Kurutta Ippêji is een interessante film en geeft aanleiding tot een curieuze kijkbeleving.