Dahomey (2024)

Naast de helaas wat sporadische mooie beelden is vooral het gesprek tussen de studenten over het terugkeren van enkele kunststukken naar Benin interessant (de reis van kunststuk nr. 26 met de poëzie die het kunstwerk uit over z’n reis en plaats in de wereld vond ik niet zo interessant): uit dat gesprek blijkt dat kunst – vooral als dat oorspronkelijk bedoeld was als religieuze objecten die als zodanig midden in de gemeenschap staat – een gemeenschap z’n identiteit geeft, welke identiteit de Franse kolonisators met de kunst hebben gestolen in welke zin de volkeren in Benin nog steeds slaven zijn want naast hun nep-Franse identiteit hebben ze hun eigen identiteit nog steeds niet teruggewonnen. Het terughalen van de geroofde kunst helpt zo die identiteit terug te vinden. De ironie is dat Napoleon het moderne museum bedacht vanuit de Verlichtingsgedachte dat daar iedereen kennis kan maken met alle kunst uit de hele wereld maar dat de rest van de wereld daardoor geen toegang meer had tot z’n eigen kunst. Hoe dan ook, de documentaire is een sterk pleidooi voor het retourneren van alle geroofde kunst, ook als die kunst z’n oorspronkelijke religieuze functie heeft verloren en ook in de herkomstlanden als dode artefacten in het museum worden opgeborgen want dan kan het nog wel de trots van het volk voor z’n eigen cultuur en traditie herstellen.

Dahomey is geselecteerd voor de shortlist van de Oscars voor beste buitenlandse film. Winnen zal deze documentaire zeker niet doen, maar ik vond het wel een interessant gegeven wanneer de Beninese bevolking aan het discussiëren ging over de teruggave van deze 26 culturele schatten. Enerzijds kan je je inderdaad de vraag stellen wat die 26 stukken waard zijn als er meer dan 7000 stuks zijn ontvreemd tijdens de Franse koloniale overheersing. Is dit niet eerder een doekje tegen het bloeden? Is dit niet veeleer om te paaien? En anderzijds wordt ook de vraag gesteld wat er nu aangevangen moet worden met deze stukken. Een museum is een Westers concept volgens sommigen. En anderen vinden dat de religieuze culturele waarde van de stukken besmeurd is waardoor ze nutteloos zijn. Moeilijk dus om samen op één lijn te komen. Zeker omdat haast niemand de beweegreden achter de Franse gift kent of vertrouwt. De aanpak van Diop om de beelden te laten spreken sloeg inderdaad niet aan.

Tijdens een invasie in 1890 stalen de Fransen naar schatting 7000 kunstwerken uit Dahomey, een koninkrijk aan de zuidkust van West-Afrika dat nu is opgegaan in Benin. Op 9 november 2021 geeft Frankrijk 26 werken terug aan Benin. De terugkeer van deze kunstwerken roept verschillende gevoelens op. Enerzijds is er trots over de artistieke en culturele waarde van de kunstwerken, aan de andere kant rijst de vraag over de duizenden kunstwerken die Frankrijk (nog?) niet terug heeft gegeven. Diop registreert het publieke debat in Benin terwijl Makenzcy Orcel (op onheilspellende, maar indringende wijze) de stem van de schatten – en daarmee die van de voorouders – vertolkt. Enige kennis van de geschiedenis van Dahomey (ik had er ook nog nooit van gehoord) is wel een pré om deze fascinerende documentaire op waarde te kunnen schatten.