Le Bal des Folles (2021)

Zo dan, met de kennis dat vrouwen in die tijd al geïnstitutionaliseerd konden worden als ze 'te vaak gingen wandelen' of andere dingen deden die men raar vond heeft deze film heeft me toch wel uit het veld geslagen. Het Salpêtrière ziekenhuis bestaat echt. De Franse arts Jean-Martin Charcot heeft ook echt bestaan, en wordt gezien als de grondlegger van neurologie. Dat 'de wetenschap' dit heerschap op handen droeg (en nog steeds is men louter positief als je artikelen over hem leest) en heeft onderscheiden met allerlei prijzen maakt het extra wrang, aangezien hij duizenden vrouwen met wie niets of nauwelijks iets aan de hand was vreselijk heeft laten mishandelen. Vrouwen die er als patiënt werden opgenomen kwamen er zo goed als zeker nooit meer uit. Deze film is pure horror, ongemakkelijk, en heel schokkend. Het is hartverscheurend te zien wanneer Eugenie in de kelder wordt opgesloten.. Interessante rol van Louise (Lomane de Dietrich), die zich meteen opwerpt als beste vriendin van Eugenie. De verkrachting aan het einde (niet expliciet, zo herken je een vrouwelijke regisseur) is één van de meest verontrustende, nare scènes die ik zag.

De omschrijving is ‘drama’, maar ‘horror’ was ook wel op zijn plaats geweest. Het is ronduit verbijsterend wat er - nog helemaal niet zo lang geleden - allemaal werd uitgehaald met de arme zielen waarvan de gewone mensen vonden dat er een steekje bij los zat. Of misschien gewoon als ze iemand liever kwijt waren. En dan was de diagnose wellicht ‘hysterie’ of iets dergelijks middeleeuws, de behandeling al even absurd, en met een ethiek waar elke arts zich ongetwijfeld met terugwerkende kracht voor schaamt. Maarja, indertijd gold Charcot als de autoriteit, en zelfs Freud heeft bij hem gestudeerd. Wellicht is het nog steeds wel aan hem te wijten dat de psychologie en psychiatrie zulke moeizame vakgebieden zijn. Maargoed, het was maar een film. Behalve het moeilijke onderwerp wel opvallend mooi gefilmd, de locaties zijn gepast sinister, net als de hele aankleding en de inrichting van het gekkenhuis. Zo’n ijsbad bijvoorbeeld, om de rillingen van te krijgen - en niet alleen van de kou. Je zou van minder nachtmerries krijgen. Dat Laurent haar zaakjes als regisseur goed onder controle heeft is allang geen verrassing meer, en ze kan zichzelf ook goed de baas blijkt nog maar weer eens. Fijn dat we door de streaming boel dit soort producties tegenwoordig ook wat makkelijker buiten Frankrijk vinden.

We hebben het natuurlijk al eerder gezien, de misstanden in de (Franse) psychiatrische ziekenhuizen aan het einde van de negentiende eeuw, met experimenterende 'psychiaters' en de mensonterende behandelingen van de patiënten. Althans naar onze maatstaven, toen wisten ze niet beter. Allemaal te zien in deze 'Le Bal des Folles' (Het bal van de gekken), maar ook in een film als 'Augustine' (2012). Wie denkt dat dit soort toestanden tegenwoordig niet meer voorkomt, vergist zich. Regelmatig komen daar berichten over naar buiten. Vergeet ook niet dat de psychologie geen (empirische) wetenschap is, en voor de psychiatrie is dat nog maar de vraag. Verder wel een onderhoudende film met een mooie rol van de gelauwerde Lou de Laâge als jonge, niet geheel aangepaste vrouw uit de betere kringen, met een hardvochtige vader, die bang is voor zijn goede naam. Hij laat haar opsluiten in het gekkenhuis omdat ze geesten ziet en daar valt ze ten prooi aan de onmenselijke behandelingen van de artsen, die als het zo uitkomt ook hun lusten bevredigen met de patiënten. Dus genoeg om je als kijker over op te winden.