Opinions

Natúúrlijk is de natuur hartstikke mooi. Op een schilderij bijvoorbeeld, of in een film. Maar je zal mij er niet snel doorheen zien lopen. Veel te eng voor deze stadsjongen, al die krioelende beestjes en al die veel te frisse lucht. Het engste is volgens mij dat, als je maar lang genoeg door die verdomde natuur heen loopt, je op zeker moment gaat realiseren ook zo'n krioelend beestje te zijn. Een beestje waar je alle pootjes uit kan trekken, maar die toch steeds tussen je vingers wegglipt. Als ik minder had gespijbeld tijdens de lessen biologie, had ik nu wellicht de natuur kunnen bezweren met mijn kennis, zoals een echte man betaamt.

Het engste dier is toch wel de vrouw. Zij weet dat je de natuur haar gang moet laten gaan, zij kan zichzelf aan de natuur uitleveren. In de nieuwe film van Lars Von Trier, Antichrist, speelt Charlotte Gainsbourg een vrouw die angstig is voor de natuur. Angstig omdat ze geen grip kan krijgen op de natuur en daarmee ook niet op zichzelf. Haar man, gespeeld door William Defoe, wil haar natuur bezweren door middel van therapie. Zij moet voetje voor voetje door het bos gaan lopen om te merken dat er geen reden voor haar angst is, dat er geen kwaad in de natuur schuilt. Maar 's nachts kunnen Charlotte en William de slaap niet vatten, vanwege het constante getik van eikeltjes tegen het hutje waar ze verblijven. Slechts eens in de honderd jaar hoeft er uit zo'n eikeltje een nieuwe boom te groeien, zo weet Charlotte ons te vertellen. De rest wordt dus rechtstreeks het graf ingezonden. Het engste beeld uit Antichrist is niet een doorgeknipte klit, maar een eikenboom.

In het begin van de film zien we een peuter uit een raam vallen. Een hoogst dramatische scène, effectief in slow motion en met klassieke muziek in beeld gebracht. Haast kolderiek, met het knuffelbeertje dat we nog even voor het raam zien hangen wanneer het door het kind in zijn val meegenomen wordt en de ouders die terzelfdertijd in een machinale pompbeweging de liefdesdaad volbrengen. Het is duidelijk dat Von Trier hier de grenzen van de goede smaak opzoekt, een spel speelt met sentimentaliteit. Aan elke kleine beweging in deze openingsscène hangt een onmetelijk zwaar gewicht. Wat we zien is zinloos en wreed, maar vol betekenis. De eikenboom maakt misselijk van angst omdat hij niet stopt met zijn kinderen bij bosjes te laten vallen. De dood wordt zo iets volstrekt banaals, en Charlotte en William zitten gevangen in die banaliteit. De man, de wetenschapper, kan het verschil aangeven tussen mens en natuur. Het ene geeft betekenis, kent een moraal. Het andere is a-moreel en onbezield. De vergelijking tussen eikeltjes en kinderen is een constructie en elke angst die hieruit voortkomt irreël. Maar wanneer je langzaam gek dreigt te raken door het geluid van die vallende doodsvruchten, kan je alleen maar de vrouw gelijk geven. De vrouw die inziet dat elke geboorte een sterven is, dat elk iets er is om tot een niets uit te groeien.

Antichrist is geen horror-film. Het bos is geen dichtbegroeid donker woud waar weerloze meisjes in kunnen verdwalen. Het is er juist vaak opvallend licht en sereen. Iets té sereen, iets té licht bijna. Dit is geen horror-bos, maar een magisch-realistisch bos. De naam van dit idyllische plekje is 'Eden'. Het is het engste bos dat ik ooit in een film gezien heb. De namen van de personages horen we nooit (ik noemde ze hier William en Charlotte, omdat de acteurs zo heten), maar die namen zouden heel goed Adam en Eva kunnen zijn.

Antichrist is de ultieme horror-film, omdat het over de grootste angst van de mens gaat. Niet de dood, maar het leven. Niet het vreemde, maar het bekende. Niet het andere, maar wijzelf. Ik kom de stad nooit meer uit.

Bron: http://kasblog.punt.nl/

Charlie Kaufmann is zonder twijfel de meest originele en wellicht ook de meest briljante scenario-schrijver van de afgelopen tien jaar. Zijn stijl kan surrealistisch, existentialistisch, kafkaesk en postmodern genoemd worden. Being John Malkovich (1999), geregisseerd door Spike Jonze, ging over een luik in een kantoor dat toegang biedt tot het hoofd van de beroemde acteur uit de titel. Adaptation (2001), eveneens door Jonze, liet ons zien hoe een scenarioschrijver genaamd Kaufmann verstrikt raakt in zijn eigen verhaal. En Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004), in regie van Michael Gondry, vertelde het verhaal over twee ex-geliefden die alle herinneringen aan elkaar operationeel laten verwijderen. Deze drie films kenmerken zich, behalve door een extreem gelaagd en vervreemdend verhaal, ook door een visuele sprookjesachtigheid (met dank aan Jonze en Gondry, die beide ooit begonnen als makers van MTV-clips) en een gezonde dosis tragi-humor die de zwaar-conceptuele vertellingen zowaar heel menselijk wist te maken. Beide elementen ontbreken in Synecdoche, New York, de eerste films die Kaufmann niet alleen schreef, maar ook zelf regisseerde.

De cast van Synecdoche, New York mag indrukwekkend genoemd worden: Catherine Keener, Samantha Morton, Michelle Williams, Jennifer Jason Leigh en natuurlijk Philip Seymour Hoffman. Door velen wordt Hoffman als de beste filmacteur van het moment gezien en in de hoofdrol van deze film maakt hij die naam weer meer dan waar. Als hypochondrische theater-regisseur is hij zeer overtuigend. Aan het begin van de film is er, zeker in de interactie tussen hem en Keener, nog wat van een tragi-komedie voelbaar. Maar al gauw wordt elke luchtigheid in de kiem gesmoord door misselijkmakende beelden (zweren, puisten, tandvleesoperaties) en een duizelingwekkende conceptualiteit. In vorige Kaufmann-films waren de briljante ideeën zo goed invoelbaar en overtuigend, omdat ze werden gegoten in lucide sprookjes vol menselijke emoties. Synecdoche, New York is daarentegen afstandelijk, berekenend, rauw en nagenoeg humorloos. Alleen de dromerige jazzy muziek van bekend film-componist Jon Brion (o.a. Magnolia, Eternal Sunshine) weet nog af en toe voor een beetje contrast te zorgen.

'Synecdoche' betekent een deel dat naar een geheel verwijst, of vice versa. In Synecdoche, New York verwijst alles naar elkaar en uiteindelijk niets ergens naar. Caden Cotard is ontevreden over de theaterstukken die hij regisseert, omdat hij er niets van zichzelf in kwijt kan. Wanneer zijn vrouw en dochter naar Berlijn vertrekken en hij een prestigieuse theaterprijs wint, besluit hij al zijn geld en tijd te steken in een voorstelling die het leven laat zien zoals het is. Hij huurt een gigantische loods midden in New York en bouwt daarin een deel van New York na, met gebouwen en straten waarin het leven buiten de loods wordt nagespeeld. Cotard zelf en zijn vriendinnen worden ook weer door anderen nagespeeld. Maar onvermijdelijk moet er in de loods weer een andere loods gebouwd worden, waarin de acteurs die de mensen buiten de eerste loods spelen weer door andere mensen worden gespeeld. Zo ontstaat er een oneindig droste-effect waaruit niet te ontsnappen valt. Fictie en werkelijkheid gaan een onontwarbare kluwen vormen, de schijnbare logica van tijd en ruimte komt op haar kop te staan en identiteit wordt een spel waarvan de regels constant veranderen.

Synecdoche, New York is zonder twijfel de meest postmoderne film die ik ooit heb gezien. De vorige films van Kaufmann bevatten ook een hoop postmoderne elementen, maar wisten altijd door de conceptuele waanzin heen te breken met liefde en menselijkheid als (voorlopige) antwoorden. Volgens Synecdoche is het alleen nog maar de dood die in het zinloze toneelstuk dat het leven is structuur weet aan te brengen. Dat maakt Synecdoche, New York tevens tot een van de meest pessimistische films die ik ooit heb gezien. Gelukkig kan en wil ik er niet in geloven. Kaufmann doet dat blijkbaar wel, want deze film komt zeer oprecht en authentiek over. Hij zal het niet voor niets zelf hebben willen regisseren, dit is zijn persoonlijke project. Ik ben zeer benieuwd hoe deze film eruit had gezien wanneer een Jonze of een Gondry zich ermee bemoeid hadden. Waarschijnlijk subtieler, kleurrijker en opener. Waarschijnlijk meer zoals het leven naar mijn idee is.

Bron: http://kasblog.punt.nl/