Der Golem, Wie Er in die Welt Kam (1920)

Fijne old school Duits-expressionistische horror, voor zover je dit horror kunt noemen. Maar kan me best voorstellen dat dit in die tijd toch wel wat met zich meebracht. In de lijn van die andere klassiekers als Nosferatu en Caligari. Vond deze ook iets minder, maar nog steeds geslaagd met zijn fijne gereconstrueerde decors en mooie beelden. Het getto is knap, de toren evenzeer. Het verhaal en tempo misschien wat langdradig en miste wat schwung. Naar het einde toe verbeterde dat wel. De Joodse gemeenschap wordt op de korrel genomen, maar visionair was het niet met wat later in WOII is het niet zoals ik hier al las. Pogroms en andere vervolgingen waren jammer genoeg al langer bekend. Stuntelige eenvoud bij momenten, maar ook dat heeft zijn charme. Leuk om eens gezien te hebben.

Stond letterlijk al een jaar of 30 op mijn watchlist (maar blijkbaar nooit prioritair genoeg) en nu is het er eindelijk van gekomen. Het blijkt geen slechte film, al duurt het toch even vooraleer het echt op gang komt. Een mooie productie met veel zorg voor decors en kostumering wat de uitstraling ten goede komt. De film wordt gerekend bij de vroege expressionisten maar dat zag ik er eigenlijk niet echt aan. Voor mij is het in die andere legendarische vroege expressionistische film Caligari qua stijl veel duidelijker. Het camerawerk is verder ook niet bepaald opvallend maar gewoon statisch te noemen. En zeggen dat Karl Freund hier cameraman van dienst was, de man die vele jaren later zou uitblinken bij de creatie van een aantal Universal classics. Ik denk dat hij op dit moment van zijn carrière zijn competenties nog wat verder moest ontwikkelen. Paul Wegener is als regisseur vooral bekend van deze Der Golem die een wereldwijde hit was. En dit monster heeft zeker wel iets fascinerend al is hij toch niet echt afschrikwekkend. Misschien reikt zijn invloed zelfs wel tot aan James Whale’s Frankenstein (in beide films kan het monster het goed vinden met een kind in een bepaalde scene). Maar na Der Golem is Wegener toch wel snel overvleugeld door landgenoten als Lang en Murnau die m.i. véél meer talent hebben. Der Golem verbleekt helemaal naast een Nosferatu wat mij betreft. En die werd pas 2 jaar later gemaakt. Niettemin ben ik blij deze Der Golem na enkele decennia te kunnen afvinken. Der Golem mag nu rustig terug het blok klei worden dat ie oorspronkelijk was. Mijn conclusie klinkt dan misschien iets negatiever dan ik werkelijk bedoel. Het is zeker een entertainende film, en steekt zeker ook uit boven vele andere producties van die tijd. Alles in verhouding genomen.

Deze stille horrorklassieker van regisseursduo Paul Wegener en Carl Boese kent twee voorgaande delen, die helaas allebei verloren zijn gegaan. Ondanks berichtgeving dat er kopieën zijn opgedoken, lijken alle mogelijke sporen toch te wijzen in de richting van deze herbewerking afkomstig uit 1920. Wegener en Boese bouwen daarbinnen een erg charmante en creatieve wereld op, waartussen specifiek de architectuur opvalt. De makers besteden aandacht aan het uiterlijk van elke scene en benaderen dit duidelijk als een kunstvorm, wat een hoop aparte en geslaagde beelden oplevert. Het compenseert voor een aanzienlijk gedeelte het weinig innemende acteerwerk en de belachelijke opmaak van de golem. Wegener doet het als regisseur verdienstelijk, maar als acteur povertjes. Zijn uitdrukkingen komen gemaakt en onovertuigend voor de dag, maar gelukkig is er genoeg spektakel aanwezig om de kijker daarvan af te leiden. Het is je echter vergeven als je af en toe slachtoffer wordt van de onbedoelde hilariteit, gelukkig met een korte speelduur en genoeg gebeurtenissen om de potentiële verveling herhaaldelijk weg te jagen.