Jeanne Dielman 23,Quai du Commerce 1080 Bruxelles (1975)

Een portret van een huisvrouw in een sleur vol rituelen. Een beeld dat je niet zomaar kan brengen, omdat je dan snel een figurantenrol krijgt. De enige manier om zo'n figuur neer te zetten is door er tijd voor te nemen. Om te zien hoe bepaalde dagelijkse handelingen een ritueel worden. Maar vooral ook hoe elke afwijking of pauze de spanning doet opdrijven. Jeanne heeft die rituelen nodig. Ze is constant bezig met iets en tegelijk ook niets bijzonder. Ze beleefd er toch geen plezier aan. Een gesprek met haar zoon, oppassen op een baby, koken, koffie drinken, … Dingen waar je ook plezier in kan beleven. Altijd alleen en nooit echt tijd voor zichzelf. Contact met mensen als het nodig is, niet uit sociale overwegingen. De zoon lijkt wat afstandelijk, maar misschien is zijn moeder ook al geworden tot iets praktisch. En leven ze daardoor naast elkaar. Zonder conflict, maar geheel zonder emoties. Ze kent de naam van de dienster op café, maar dat is gewoon handig voor haar omdat die haar normale bestelling kent. Zelfs geen plezier met de baby, het hoort gewoon tot de vele taken. Als die handelingen goed gaan, zie je haar in een soort trance. Zo hoort het, alles onder controle. Die rituelen nemen haar leven over zodat ze zichzelf nog meer kan wegcijferen. Maar als het een fractie misloopt of er komt tijd vrij (wachten, te vroeg opgestaan, …) kan ze dat niet en komt waarschijnlijk de ware Jeanne boven die niet kan en wil omgaan met het leven. Wat tot een spanning leidt die duidelijk merkbaar is. Om dat te kunnen verfilmen, heb je tijd nodig en krijg je ook lange scènes. Gus Van Sant zou hier sterk door beïnvloed zijn, wat je ook wel ziet in de (weliswaar kortere) films Gerry of Elephant. Het einde van de film Jeanne Dielman is voor mij dan ook niet echt het hoogtepunt, maar wel de opbouw ernaar. Intrigerend en soms benauwd. Maar niet evident en een verschil met huidige films waar rustmomenten of langere scènes een heel pak minder voorkomen.

Bijzonder en apart, dat zeker. Aan de ene kant fascinerend en verrassend dat dit eigenlijk geen enkel moment saai werd. Want weduwe Jeanne Dielman werkt haar huishoudelijke klusjes rustig af en regisseur Akerman laat dit de kijker zien door middel van alleen maar statische shots. Het tempo zit er niet in. En Akerman bewijst dat dat ook absoluut niet hoeft. Heb met interesse zitten kijken naar alledaagse handelingen van moeder Jeanne en haar zoon die na school z'n bord leeg (de soep in ieder geval) komt eten. Nadat Jeanne als eerste klas neuroot haar aardappels te lang laat koken gaat het langzaam mis. En ondanks dat het einde toch wel redelijk aan kwam, deed het geheel me niet zoveel als gehoopt. Wat overblijft is een unieke film die ik zeker kan waarderen. Verder dan een goede voldoende kom ik echter niet, voor nu.

Als Belg nog nooit wat van Akerman gezien, het is dan ook een regisseuse die vooral bij de hardcore cinefiel bekend is. Jeanne Dielman is doorgaans de film die je van haar ziet voorbijkomen, maar geslaagd vond ik het allerminst. Eerste deel lijkt het vooral over het mondaine van het leven van een huisvrouw te gaan. Routine, alles perfect geregeld en op elkaar afgestemd, maar saai. Ik zeg niet dat het de speelduur goedpraat, maar de lange scenes hebben in ieder geval wel een duidelijk doel. In het tweede deel komen de barstjes. Zowat alles uit deel 1 wordt herhaald, maar dan met een geïrriteerdere Dielman, die steeds meer foutjes maakt. Na drie van dat soort scenes is het wel duidelijk allemaal, maar Akerman wil weer de hele rits door. Vervelendste vond ik nog dat de presentatie erg documentaire-achtig is (puur statische shots, geen noemenswaardige soundtrack), maar de film nooit realistisch aanvoelt. De tristesse in het eerste deel is extreem aangezet (met name de doodse interacties met de zoon), het geleidelijke verval in trapjes is zo conceptueel en naar een punt toewerkend dat je ook niet meteen naar een stukje slice of live zit te kijken. Mnee, 200+ minuten van dit is echt geen fijn tijdverdrijf. Kan je beter zelf je huis opruimen ondertussen, dan heb je achteraf ten minste nog wat bereikt.