Landschap en cinema

Dit is iets wat me de laatste maanden meer dan ooit, en op verschillende manieren bezig houd.

“Landscape Theory”, een in Japan ontwikkeld idee met als essentie dat de omgeving van iemand zijn handelingen zouden bepalen. Masao Adachi toont in de experimentele documentaire “AKA Serial Killer” alleen maar alle plaatsen en wegen in de meest onsensationele details waar een moordenaar ooit was voor hij zijn daden beging; de meest radicale uitvoering van dit idee. Maar ook buiten Japan vond het enige navolging zoals in James Benning’s “Landscape Suicide” en Straub-Huillet zouden er ook iets mee gedaan hebben, maar ik weet nog niet precies wat.

“Romantiek”, een 19e eeuwse(?) stroming waarvan de invloed op film gaat van de schilderkunst van Turner en Caspar David Friedrich en de poëzie van Byron, Poe en Baudelaire naar de cineasten uit het Italiaans Futurisme, Duits Expressionisme en Frans Poëtisch Realisme (kortom zo’n beetje de gehele moderne avant-garde die de filmkunst heeft geperfectioneerd! nog vóór het o zo belangrijke geluid aan het medium werd toegevoegd!). Ook hier werd een heel duidelijke parallel getrokken tussen de psychologie van een karakter en het landschap. En hoewel alle genoemde namen al langer mijn grote interesse hebben, ben ik de laatste tijd met name bezig met het boek Wuthering Heights (bijna uit!) en de nieuwe verfilming daarvan die zeer binnenkort uit gaat komen. Ik ben vooral enthousiast door de berichten dat Andrea Arnold voor een aanpak heeft gekozen die recht lijkt te doen aan de avant-garde status dat dit genre dus begin 20ste eeuw nog genoot en zich dus net als het boek ook richt op de invloed van de woeste omgeving op de karakters.

Als je er op let zie je de links eigenlijk overal. In Russische films kom ik regelmatig berkenbossen tegen die zo uit een schilderij van Klimt lijken te komen om maar iets te noemen. In the Territory van Ruiz verdwijnen de karakters in een landschap. Maar meer in het algemeen nog; mijmeringen over 'de aard van de mens' geïllustreerd door de natuur, die kom je tegen in eigenlijk alles wat me aanspreekt: van Dovzhenko tot Grandrieux, van Epstein tot Duras en van Vertov tot Malick.

Maakt dit allemaal een beetje sense / snijdt het hout? Ben wel benieuwd of als we het over film als kunstvorm hebben, “Landschap” ook in de ogen van anderen datgene is waar het in essentie om gaat. Zodra een film een verhaal probeert te vertellen met een aan de literatuur of toneel verwante vorm (in aktes en met karakters die een proces doorgaan zeg maar) lijkt het voor mij altijd alsof film in vergelijking eigenlijk een nogal oppervlakkig medium is (het boek was beter )… maar bij kijken gaat het uiteraard ook om een oppervlak, en de diepgang zit em dus in het beeld, dat iets met je doet, als film voorbij gaat aan het woord....

Peyzazh (2003) deze titel zal ook zeer bewust zijn gekozen

vooral via de stemmen van user Alastor heb ik veel obscure films in dit kader ontdekt! (dank!)

Madárszabadító, Felhö, Szél (2006)

Voci nel Tempo (1996)

en de bovenstaande ook trouwens

(heb je er nog meer?? )

hoop deze dit weekend te gaan zien

Kochankowie z Marony (2005)

Over 'schuldige' en 'psychologische' landschappen gesproken misschien heb je hier iets aan: één, twee, drie en vier. Als het om landschappen in de Wereld(Art)Cinema gaat dan is er ook meestal sprake van een bepaalde religiositeit en of spiritualiteit. Zie bijvoorbeeld Stalker van Andrei Tarkovsky, Stellet Licht van Carlos Reygadas, Ordet van Carl Theodor Dreyer, vrijwel alles van Terrence Malick, Le Quattro Volte van Michelangelo Frammartino, The Mourning Forest van Naomi Kawase, Nymph van Pen-Ek Ratanaruang, Sátántangó van Béla Tarr, Katalin Varga (Peter Strickland), The Stranger van J.-P. Valkeapää, The Sound of Insects: Record of a Mummy van Peter Liechti, Valhalla Rising (Nicolas Winding Refn) om maar eens paar titels te noemen.

Dan hebben we nog Somnambuul van Sulev Keedus, De Jeugd van Ivan van Andrei Tarkovsky, Landscape after the Battle van Andrzej Wajda, Figures in a Landscape van Joseph Losey, Manufactured Landscapes van Jennifer Baichwal, Landscape in the Mist van Theodoros Angelopoulos, The Sky, the Earth and the Rain van José Luis Torres Leiva, een aantal films van Zhang Ke Jia en het werk van James Benning die je ook al noemt. Waar de oorlog, industrialisatie / verandering en de psychologie het landschap en de mens blootlegt.

Dan hebben we het nog over de mensen die alleen nog maar in het landschap kunnen 'leven' zoals Los Muertos en Liverpool van Lisandro Alonso, om het werk van Lav Diaz (Florentina Hubaldo, CTE) en Werner Herzog - vrijwel alles - kun je dan niet heen en heb je hier al een kijkje genomen?

Nu weet ik niet of ik op het goede spoor zit - dezelfde golflengte - als jou maar misschien heb je er iets aan.

Over berkenbossen gesproken. Je weet uit welke film deze still komt?

ivan's childhood volgens de naam van het plaatje , had ik zo niet direct geraden, maar wel een mooi voorbeeld inderdaad. paar mooie titels die je noemt ook, waarvan een aantal zeker nog op mijn te-zien lijstje en behoorlijk al wat gezien ook natuurlijk. De raakvlakken met het contemplatieve cinema hoekje zijn hier inderdaad genoeg, alleen dacht ik het wat inhoudelijker te houden zie bijvoorbeeld nog niet zo snel wat Jia Zhang Ke hiertussen doet... maar mijn invalshoek was vaag genoeg dat je het inderdaad over de hele breedte van de filmkunst kan strekken, tot aan abstracte animatie aan toe.

nog wat aardige voorbeelden die ik zo snel kon vinden

Valeri Rubinchik - Dikaya Okhota Korolya Stakha

Tadeusz Konwicki - Dolina Issy

Aleksandr Sokurov - Mat i syn

Philippe Grandrieux - Un lac

Grigori Chukhrai - Sorok pervyy

in the Banishment zitten ook nog wat prachtige shots, maar geen stills daarvan kunnen vinden

de invloed van schilders als Turner, Friedrich, Munch, Böcklin, Klimt e.d. zie je overigens opvallend vaak terug in Oost-Europese cinema! daarom zeker wel een van mijn favoriete film-regio's

Als ik aan landschappen in films denk, denk ik ook (nog niet genoemd dus) aan Jancsó en Vláčil. Vooral die uitgestrekte vlaktes in Jancsó's films zijn indrukwekkend, waar de horizon telkens bovenin het frame geplaatst is.

Marketa Lazarová

Szegénylegények

Maar goed, je kan dit volgens mij inderdaad heel breed trekken en nog talloze voorbeelden vinden van films waarin het landschap een hoofdrol vervuld. Antonioni is denk ik een schoolvoorbeeld van het opwekken van emoties via de omgeving en het landschap waar de acteurs zich in bevinden.

Antonioni?s Environments - From the Current - The Criterion Collection

beiden zijn voor mij nodig aan verkenning toe!!

opvallend dat het ook dus wéér Oost-Europese cinema is...

uit de vroege cinema

Anthony Asquith - A Cottage on Dartmoor

Jean Epstein - Chanson d'Armor

F.W. Murnau - Sunrise: A Song of Two Humans

Limite en Das Cabinet des Dr. Caligari sprongen ook nog in gedachte maar niet zo snel een toepasselijke still daaruit kunnen vinden

A Cottage on Dartmoor ziet er interessant uit. En Konwicki lijkt me ook wel iemand om achteraan te gaan.

Gerry mag hier ook wel genoemd worden:

zéker, erg goed voorbeeld als het om 'verdwijnen in een landschap' gaat

zojuist na wat browsen en googlen met deze nieuwe inspiratie weer een filmmaker ontdekt die met dezelfde inspiratie ook de relatie tussen landschap en cinema onderzoekt! Peter Hutton

MoMA | Peter Hutton

at sea (de enige toevoegbare, de rest is korter experimenteel werk)

in titan's goblet

boston fire

study of a river

Dat meen je niet. Dan heb jij zeker nog nooit Still Life gezien? Het (berg- en rivier)landschap is daar de hoofdpersoon van de film. Het landschap van Moeder Natuur moet plaats maken voor industrieel landschap dat door de mens zelf gemaakt / gecreëerd wordt.

The Banishment van Andrei Zvyagintsev heeft zo'n religieuze ondertoon waar ik de scènes op het platteland ervaarde als het Paradijs. Hier zo'n symbolische scène:

Die still van Mother and Son doet me heel erg denken aan Dad van Vlado Škafar.

Zie hier voor meer informatie.

in mijn beleving had Still Live eerder een politiek/sociale dan een psychologische relatie met het landschap, maar toegegeven dat eerste screenshot past zeker in het nu ontstane rijtje en de film is wel voor meerdere interpretaties vatbaar denk ik...

en die Dad ziet er érg interessant uit, relaties ook wel met Epstein door het gebruik van overlay, dank voor de tip!

En dan kom je al snel weer uit bij de hedendaagse Cinema van bijvoorbeeld Ceylan Nuri Bilge:

Het 'weer' (sneeuw / zon / wolkenpartijen) speelt ook een belangrijke factor in het oeure van Ceylan Nuri Bilge want het geeft een extra dimensie aan het veranderende landschap en gemoedstoestanden van de hoofdrolspelers.

prachtig! moet ik er ook nog steeds een paar van zien

Interessant topic!

At Sea heb ik een tijdje geleden toegevoegd, moet hem nog steeds eens bekijken.

Mischien is deze IJslandse film ook wel geschikt voor dit topic.

Children of Nature

had alleen op de regisseur gezocht maar door de "B" in de naam niets op MM gevonden

niet verbazend om Alastor ook weer bij die film aan te treffen

en Children of Nature lijkt me inderdaad een erg fijne tip, dank!

Raad de film!

Ik begrijp misschien iets niet, maar ik zie dat landschap in dit topic vrijwel synoniem lijkt met 'landelijk gebied': bergen, bossen, vlakten, uitzichten (leegte) etc. Ik vind vooral het voorbeeld van Verhoeven over Jia Zhang Ke zeer treffend. Still Life is bij uitstek een landschapsfilm voor mij. 24 City trouwens ook. Ik vind de andere voorbeelden overigens ook treffend, maar zie daar weinig stedelijk omgeving terug, zoals bij Ceylan vrijwel in elke film: Kasaba en Iklimler als meest treffend.

Maar deze Wong Kar-wai ook:

Of deze Tsai:

Steden zijn toch ook landschappen ?? Al helemaal als je bedankt dat de omgeving bepalend is voor de psychologie van de hoofdpersonen.

Als het gaat om IJsland is Cold Fever denk meer een landschapsfilm dan Children of Nature (al is de tweede de meer evenwichtige film).

dat kwam natuurlijk door mijn "romantiek" invalshoek, maar zoals gezegd kan je met landschap en film eigenlijk wel alle kanten op en raakt het daardoor ook écht aan de essentie van waar cinema om gaat wat mij betreft. Qua stedelijke landschappen en architectuur kan je de lijn van de Futuristen en het genre van de stads-symfonien, via Antonioni zeker naar Tsai Ming-Liang en Jia Zhank-Ke doortrekken... en zijn er nog vele andere voorbeelden.

Om er nog een andere Alastor favoriet in te gooien bijvoorbeeld:

Clemens Klopfenstein - Geschichte der Nacht

vind het helemaal niet erg als we al de verschillende invalshoeken er in gooien

zolang het zulke inspirerende screenshots oplevert, hoor je mij niet klagen!

Boeh, ik had vanmiddag zelfstandig Geschichte der Nacht gevonden en gebookmarked...

Nee, je stelling dat landschap de essentie is van filmkunst deugt niet wat mij betreft.

Dreyer liet dit in 1928 al zien met zijn volledig van landschap gestripte film La Passion de Jeanne d'Arc. De beleving van dit werk is niet te evenaren in een andere kunstvorm dan film en kan dus onmogelijk voorbij aan de essentie. Ben je dit met me eens?

Zodra een film een verhaal probeert te vertellen met een aan de literatuur of toneel verwante vorm (in aktes en met karakters die een proces doorgaan zeg maar) lijkt het voor mij altijd alsof film in vergelijking eigenlijk een nogal oppervlakkig medium is (het boek was beter )

Met het woordje 'proces' heb je wel de essentie van film te pakken. Filmkunst is het bedenken, muteren en ordenen van een beeldproces. Of het dan inhoudelijk over karakters, landschappen of karakters in landschappen gaat doet er in principe niet toe.

Dat de interactie tussen landschap en mensen die elkaars karakter beïnvloeden een boeiend onderwerp is en dat het zich goed leent voor beeldende kunst ben ik roerend met je eens. De vele voorbeelden uit dit topic (de eerste bijdrage van Verhoeven ) en je referenties naar enkele van mijn favorieten onderstrepen dit nog eens.

De voornaamste reden om een topic als dit te openen is om wat bij te leren van mensen die er meer verstand van hebben ...En omdat ik nu heel sterk het gevoel kreeg dat dit misschien wel hét ding is dat alles wat ik erg goed vind in cinema met elkaar verbind, en dat is natuurlijk altijd leuk om te delen en door tips verder te verkennen, maar ik was ook zeker benieuwd naar wat voor ánderen de essentie van film is, zoals mijn eerste berichtje al aan gaf.

Wie was het ook weer die zei dat het ding dat cinema onderscheid van alle andere kunstvormen de close-up (van een menselijk gezicht) was...? De film van Dreyer is in dit kader inderdaad het ultieme voorbeeld. En het zou flauw zijn om ook het menselijk gezicht hier nu synoniem met landschap te stellen De (transcendente?) ervaring is denk ik verder wel identiek. En het is opvallend eigenlijk hoe weinig films verder zijn gegaan met wat Dreyer daar deed... Warhol komt er, op een minimalistische manier, misschien soms in de buurt?... Sternberg schiet nog te binnen...

Het "proces" is denk ik wel essentieel in elke kunstvorm, dat is niet echt uniek voor film. een proces van beelden wel, maar wat betreft karakter vorming, met allerlei psychologische complexiteiten e.d. daar bied de roman vorm toch een heel ander soort diepte... dat was mijn punt daar, maar ik heb bij de film Un Lac er ook al eens over gediscussieerd met -fal en toen bleek al dat ik daar misschien ook nog te weinig van weet (of dat ik iig een vooroordeel ten gunste van cinema heb )

Walkabout (1971)

Izgnanie (2007)

Deze gedachten zijn afkomstig van Andrej Tarkovski uit zijn boek: De Verzegelde Tijd: Beschouwingen over de Filmkunst. Het boek helpt - in mijn ogen - zijn films te begrijpen zoals ze zijn bedoeld: als (audio)visuele poëzie waarin de regisseur de zin van het leven onderzoekt. Hij was één van de weinige / enige die het gegeven landschap vaak als metafoor voor de mentale staat van de personages gebruikte. Landschappen waren vaak het decor van veel van z'n films: ze symboliseren de emoties en gedachten van de hoofdpersonen. Ook kwamen geregeld de vier elementen van de natuur: water, vuur, lucht en aarde veelvuldig in zijn films voor.

Interessant stuk over Stalker:

Klik hier voor stills.

Om er maar weer eentje in te gooien die redelijk onbekend is op MM. The Temptation of St. Tony van Veiko Ounpuu gaat over ...

Om dit interessante topic weer eens in de belangstelling te zetten. Cityscape:

Daar wordt ik altijd blij van. Van mooie stadsfilms.