Exodus (1960)

Hij wordt maar erg magertjes bedeeld hier, deze in mijn ogen topfilm. De film bouwt behoorlijk rustig op, maar saai is dat toch echt niet te noemen. Het verhaal en de personages worden rustig uit de doeken gedaan, waarna er zich een spannende film ontspint met verschillende dramatische gebeurtenissen. Wel een beetje vreemd om de blauwogige Newman te zien als jood, maargoed, als je even de filmster Newman buiten beeld zet kun je eigenlijk niet anders dan hem zeer overtuigend noemen. Wat een gelikte gentleman is hij in deze film ook bij tijd en wijle, geen wonder dat de prachtige Eva Marie Saint uiteindelijk als een blok voor hem valt, hoewel hun liefde moeilijker is dan het in eerste instantie lijkt. Sowieso is eigenlijk de complete cast overtuigend. Het afgelegen kinderkamp is misschien wat erg sprookjesachtig en idyllisch, maar ook die oase van rust blijkt uiteindelijk niet een heel veilige haven. Prachtige rauwe rol van Sal Mineo overigens, hem op het lijf geschreven. Hij heeft een echt rattenkoppie, maar toch weet hij je keer op keer te vertederen. Eigenlijk toch best een heel groot acteur. De monoloog van Newman op het einde is een tikje aangezet, maar is toch wel erg ontroerend en een waardig slot van ruim 200 zeer boeiende minuten. De films van Otto Preminger zijn toch een beetje onderbekeken hier op Moviemeter, en voor Anatomy of a Murder en Exodus is dat toch doodzonde, want dit zijn stukjes cinema van Weense klasse Heerlijk zonnige beelden bevat deze film ook, ideale zomerfilm Maar vergis je niet, het is zeker geen luchtige film, al zitten er gelukkig wel luchtige momenten in Gaat dat zien/kopen/huren!

De vergankelijkheid. Exodus, zowel het boek als de film, hebben - onderkend door voor- en tegenstanders van de al of niet Zionistische inhoud - een enorme impact gehad op de vorming van de staat Israel, via de beïnvloeding van de Amerikaanse opinie. In het lijstje van Preminger, maar ook Newman en Saint denk ik toch vrij makkelijk dat dit de film met de meeste impact en de meeste controverse zal zijn. Dat vergeten we misschien wat makkelijk omdat het al een 'oude' film is en die controverse allang weer voorbijgewaaid is... Het verhaal, net als het boek van Uris, gebruikt een aantal historische elementen die een fictief verhaal kaders geven. Met andere woorden, het is niet waar gebeurd, maar het lijkt op iets wat wellicht gebeurd had kunnen zijn - er was bijvoorbeeld echt een schip met de naam Exodus, maar daar liep het wel wat anders mee af. De aanpak levert in deze vorm wel een glad en gelikt narratief op, maar geeft ook alle ruimte aan kritiek - en die zou ook wel eens terecht kunnen zijn, afhankelijk van met welke partij in het conflict je je identificeert en welke verhalen en feiten je accepteert. Stap je daaroverheen of heb je daar geen emotie mee, dan is het een mooi en meeslepend epos, vol van de tragiek en het optimistische idealisme van de jaren-50 en -60. Even los van de controverse is dat wel het sterke punt van de film, en waardoor de voor de begrippen van nu absurd lange speelduur in een oogwenk voorbij lijkt te zijn. Net als het boek overigens, dat heb ik indertijd (nouja, in 1980 or zo) ongeveer in een ruk uitgelezen. En hoewel de hele cast perfect in hun rol zit en ook perfect daarvoor gecast is, zijn ze toch vooral in functie daarvan. Geen acteursfilm, maar een epos - als genre lijkt dat wel haast volledig verdwenen te zijn. Ergens wel jammer, en na afloop zat ik even te mijmeren of de filmindustrie in de afgelopen 50 of 60 jaar eigenlijk nog wel iets vooruitgegaan is. Geen makkelijk te beantwoorden vraag.

Goeie film over een Joodse man die ervoor zorgt dat een groep Joden Palestina weten te bereiken. De film speelt zich af na de tweede wereldoorlog. Groots opgezet (zowel inhoudelijk als visueel). Goeie dialogen, maar uiteindelijk wel behoorlijk lang (sommige stukken hadden echt een stuk korter gekund).