La Strada (1954)

Deze film heeft me behoorlijk omver geblazen. Alles is prachtig aan deze film. De stijl is een soort Charlie Chaplin meets Tom Waits en is zeer rauw – alles en iedereen heeft een zeer armoedige uitstraling – maar ook vertederend. De twee of eigenlijk drie hoofdpersonages zijn alle drie fascinerende figuren om te volgen en hun relaties onderling – vol aantrekking en afstoting ineen – zijn eveneens fascinerend. De cynische Zampano en de dromerige Gelsomina zijn tegengesteld qua karakter maar beide uiterst tragische figuren en lijken tot elkaar veroordeeld omdat verder niemand van ze houdt. Ook De Gek is een tragisch figuur die zijn vroege dood zelf al aankondigt. Met name het trieste clowntje Gelsomina met haar ‘artisjokkenhoofd’ steelt de show (ook al acteert misschien Quinn het best).

Fellini vergeleek het openbare leven met een circus. Mensen zetten een masker op, tonen niet hun ware emoties en willen applaus voor hun kunstjes en hun krachtpatserij. De drie hoofdpersonages lijken op figuren uit de commedia dell'arte. Zampanò is Pantalone, de ongelikte beer die de leiding heeft. Gelsomina is Columbina, het breekbare vrouwtje dat hij als z'n bezit beschouwt. Voor het fatsoen stelt hij haar voor als zijn echtgenote, hoewel ze niet getrouwd zijn. Il Matto is Harlekijn, de clown die met z'n interventies oproer zaait en de sympathie van Gelsomina steelt. Zij is kinds, naïef en wispelturig. Het ene moment staat ze te lachen, dan krijgt ze plots een huilbui, alsof daar niks tussen zit. Zampanò verbergt z'n emoties achter z'n stoere, brutale gedrag, todat hij op het einde z'n tranen niet meer kan bedwingen. De opnamen vonden plaats in het hart van Italië, in Lazio en de Abruzzi. De armoede van het volk wordt getoond, met straatkinderen en met de familie van Gelsomina die haar verkoopt als een soort lijfeigene. Het katholicisme biedt troost en hoop met processies en het kloosterleven. De artiesten kennen een zwervend bestaan. Waar ze hun hoed neerleggen, zijn ze thuis. De muziek van Nino Rota gebruikt wervelende ritmes die passen bij een circuspiste of een draaiorgel. Dan komt er een sentimenteel thema dat de personages aan elkaar doorgeven. Eerst speelt Il Matto het op z'n zakviool, dan Gelsomina op haar trompet. Kort voor het einde wekt de melodie de herinnering aan haar op bij Zampanò. Het is een ontroerende weergave van het verdriet dat mensen tegenkomen op hun levenspad.

Niet dat ik extreem fan ben van La strada of Fellini, maar de vierde film die ik van hem zag, overtuigt me toch enigszins. Wat het steeds goed doet - al dan niet wat uitvergroot - zijn tegenstellingen. Dit vinden we in de figuren van Zampano, een norse bruut, en diens hulp Gelsomina, een melancholisch naïef kind dat door haar moeder wordt 'verkocht' om het gezin van de hongerdood te redden. Meteen werd kader van het arme Italië in de verf gezet en ook Zampano tracht zijn armtierig leven op te fleuren door als rondreizend artiest het land te doorkruisen. Erg sterk was het samenspel tussen beide hoofdpersonages die beiden gepolariseerd zijn tot karikaturale figuren van puurheid en verdorvenheid. Gelsomina is met haar lot aan hem verbonden en hoe lang de weg ook moge zijn, ze hoopt op beterschap, vaak tegen beter weten in. Ze krijgt geen hoogte van hem wanneer hij enerzijds wel vriendelijk kan zijn (bij de nonnen), maar tegelijk anderzijds ook wreed. De derde hoofdrolspeler, de Gek, is een soort spiegel of wig tussen Gelsomina en Zampano en leidt het duo onrechtstreeks tot een finale beslissing. La strada is een vlotte film, aanbevelingswaardig en met een sterke cast met de nodige symboliek. Zeer hoge 3,5*, dichtbij 4,0*.