Opinions

Mijn neefje wilde deze kijken tijdens het oppassen. Boek nooit gelezen, maar ofwel Carry Slee ofwel de scenarioschrijver (of allebei) weten niet wat XTC is, waardoor alle scènes met de drugs onbedoeld hilarisch waren. Neefje vond 'm saai, ik vond het een beetje laf dat een of andere brave flapdrol de hoofdpersoon was in plaats van het meisje.

(Gekeken op Netflix.)

Hier is de eerste vraag die me te binnen schoot na het kijken van De Griezelbus: Hoeveel tijd brengen we daadwerkelijk door met het voertuig uit de titel? Ondanks dat de oorspronkelijke auteur Paul van Loon meegeschreven heeft aan het script komt de film over als een generiek kinderhorrorscenario in plaats van een adaptatie van de bekende boeken. De Griezelbus zelf is slechts een vehikel om de personages van normaliteit naar absurditeit te vervoeren.

Nu is het natuurlijk lastig om van Loon's boekenreeks te vertalen naar film: De Griezelbusboeken (althans, degenen die ik jaren geleden gelezen heb) omvatten ieder losstaande griezelverhalen met een raamvertelling die plaatsvond in de bus. Een anthologiefilm zoals Creepshow of Twilight Zone: The Movie was toepasselijker geweest, maar aangezien het miniscule publiek (laat staan voor kinderen, in 2005, in Nederland) voor dat soort films is het begrijpelijk dat er gekozen is voor een meer standaard plot.

De leidraad van De Griezelbus is daarom de verwezelijking van hoofdpersonage Onnoval (een anemische Serge Price) van stille, onderdrukte jongen tot een dappere held die het meisje voor zich wint. Nadat hij door pestkoppen in het bos opgejaagd en voor dood achtergelaten(???) wordt sluit Onnoval (letterlijk) een pact met de duivel om hoofdpestkop Gino (Jim van der Panne) terug te pakken: Aangezien hij schrijver wil worden spreekt hij met de demonische Ferluci (Fred Goessens) af dat zijn griezelverhaal, over een schoolreisje naar een pretpark met fatale afloop voor Gino, werkelijkheid wordt. Als het schoolreisje daadwerkelijk plaatsvindt en Onnoval beseft wat de gevolgen van zijn acties zijn bedenkt hij zich echter. Hij moet het opnemen tegen de kwaadaardige Graaf Vlapano (een overacterende maar lollige Willem Nijholt) en zijn assistente Zuster Ursula (een idem Angela Schijf) om Gino te redden van een machine die zijn ziel uit zijn navel zal zuigen(???). Ondertussen belanden zijn klasgenoten in mild verontrustende situaties zoals een enkele botsauto die tot leven komt.

Waar het script strandt is dat Onnoval's ontwikkeling nergens logisch gedramatiseerd wordt. Hoewel punt A (Onnoval komt nooit voor zichzelf op, wil wraak op zijn pestkop) en punt B (Onnoval is dapper, heldhaftig en standvastig) duidelijk vastgelegd zijn is de overgang tussen de twee vaag. Onnoval wordt dapper omdat het op dat moment moet voor de film, niet omdat zijn personage interne groei meemaakt. Ondanks dat Onnoval letterlijk een verbond sluit met de duivel zitten hier weinig consequenties aan: Satan zelve is makkelijk te verbannen met een crucifix (heeft Onnoval een katholieke opvoeding gehad? Met die ouders?!). Onnoval is de held, want hij vecht tegen slechte monsters, en als je tegen slechte monsters vecht ben je automatisch de goeierik. Als kijker moet je dan maar gemakshalve vergeten dat Onnoval zelf degene is die de monsters bewust als wraakactie gecreëerd heeft.

Regisseur Pieter Kuijpers (die ondertussen een gevarieerd en benoemenswaardig oeuvre heeft opgebouwd) weet sporadisch de film visuele flair te geven, met als hoogtepunt een verhalenvertelling die geheel uitgebeeld wordt als menselijk schaduwspel tegen een geabstraheerd decor van kartonnen grafzerken en bomen. Toch lijkt er te vaak wrijving te zijn tussen de wensen van het scenario en de beperkingen van het budget. Nergens wordt dit duidelijker dan de lachwekkende actieclimax van de film: Een gevecht tussen "Paultje" (een enorme monsterrat) en Onnoval in weerwolfvorm. Hoewel de film duidelijk opbouwt naar het moment waar onthuld wordt dat Onnoval wel degelijk een weerwolf is blijft zijn transformatie geheel buiten beeld en zien we slechts een vluchtige glimps van zijn wolvenvorm als silhouet. Hoewel het een vuistregel is bij horror dat minder van het monster laten zien meer tot de verbeeltenis spreekt is dit duidelijk meer een financiëel compromis dan een bewuste artistieke keuze. Onnoval's triomf wordt ondermijnd door het gevecht buiten beeld te laten.

Als volwassen man van boven de dertig had De Griezelbus mij nooit aangesproken zoals het haar doelgroep misschien aanspreekt. Echter, mentaal bekeken door de ogen van een twintig jaar jongere ik, die de boeken en al het andere werk van het Griezelgenootschap hongerig verslond, hoort De Griezelbus beter thuis op het autokerkhof.

Willekeurige observaties:

- Het was cool toen Paul van Loon de hoofdschurk van zijn verhalen naar zichzelf vernoemde (in anagramvorm) als knipoog naar de lezer. In de film zijn er maar liefst vier(!) personages een verwijzing naar de auteur (Onnoval, schrijver Nol van Paulo, graaf Vlapano en "Paultje") plus een cameo van de man zelf als gitarist bij het schoolfeest. Dat is misschien iets te veel van het goede.
- Een van de meest memorable momenten uit de boeken is wanneer aan het einde van de eerste Griezelbus het stille meisje Liselore een pistool uit haar handtasje trekt en medogenloos een zilveren kogel door het hoofd van de schurk jaagt. Jammer dat haar naamgenoot in deze film uiteindelijk een standaard "damsel in distress" wordt.
- Ook mijn favoriete personage uit de boeken, skeletchauffeur Beentjes, moet het helaas ontgelden aan het beperkte budget; Aan hem is niets meer besteed dan een kunststof geraamte uit het biologielokaal dat enkele seconden met visdraad heen en weer wordt bewogen.
- Waarom verkleden Onnoval en Liselore zich aan het einde als de monsters die hen en hun klasgenoten geterroriseerd hebben? Waarom überhaupt nog een griezelschoolfeest geven nadat je letterlijk echte vampiers en een levend skelet hebt ontmoet? Dat is alsof iemand wiens familie vermoord is door John Wayne Gacy zich daarna vrolijk zou verkleden als clown met Halloween.