Ayeh Haye Zamini (2023)

Negen satirische sketches waarin Iraanse burgers van alle leeftijden te maken krijgen met bureaucratie of opgelegde normen en waarden. Gefilmd met een statische camera waarin we het ‘slachtoffer’ te zien en de bureaucraat of moralist slechts horen. Altijd amusant, ook al zijn de satirische punten soms snel gemaakt. Daar staat een aantal juweeltjes tegenover. Mijn favorieten: een meisje [Afghavan Shabani] dat een schoolkostuum krijgt aangemeten (met een glansrol voor de koptelefoon), een regisseur [Farzin Mohades] die zijn scenario moet aanpassen en een vrouw van middelbare leeftijd [Goha Kheirandish] die op zoek is naar haar chihuahua.

De film is opgezet als een serie van negen tableaux met telkens een vaste camera die is gericht op een inwoner van Teheran die wordt onderworpen aan een vernederende ondervraging en/of behandeling door een anoniem blijvende bureaucraat of werkgever die duidelijk een machtigere positie heeft waartegen de burger bijna kansloos moet strijden om zijn recht te halen of überhaupt zijn waardigheid te behouden. Dit riekt naar machtsmisbruik, al gaat het meestal om politieke implementatie van religieuze wetten – de “verses” in de titel zal naar de Koran verwijzen waarbij het hier gaat om de politieke vertaling ervan in het wereldse leven van alledag – waarbij de ambtenaar slechts de regels uitvoert en het beleid uitvoert (dat we sinds Arendt kennen als ‘de banaliteit van het kwaad’). Dit klinkt montoon maar de meeste scenes hebben zo’n realistische, sterke dialoog en is het gevecht van menselijkheid en respect tegen de starre autortieit zo kafkaësk absurd dat het aldoor verwondert en amuseert. Daarbij heeft de regisseur deze aanklacht tegen de politiek van de Iraanse autoriteiten ook een op de Koran zelf geïnspireerd verhaaltje gegeven (zoals ook de regisseur in de film wordt geadviseerd door de bureacraat die zijn film beoordeelt): het opent met een beeld van de stad Teheran en eindigt met een aardbeving waarmee de stad instort waarmee niet alleen wordt verwezen naar de aarbevinggevoelige breuklijn onder Teheran, die in een van de verhalen wordt genoemd, maar ook naar de Koran-soera, die in een andere wordt genoemd, over de Dag van het Oordeel waarmee de film suggereert dat Teheran vanwege zijn corruptie en machtsmisbruik door Allah zal worden vernietigd als uitdrukking van de (seculiere) hoop op een geslaagde opstand van de bevolking tegen het regime. Zowel als zwarte komedie als als satire/aanklacht tegen het Iraans regime is de film geslaagd.

Negen kortverhalen op een 75 minuten. Dat is veel kwantiteit, maar niet altijd met evenveel kwaliteit. Centraal staat de positie van de vrouw. Niet zo verwonderlijk is dat niet zo bijster positief te noemen. Er was één scène zonder vrouwen, vrijwel in het begin met David. Best grappig, maar het toont net als in de andere scènes aan hoe kort het regime erop zit. De kritiek op de staat Iran laat niets over tot de verbeelding. Tragisch, maar wel gebracht met een kwinkslag en de nodige humor. Opvallend hoe ook telkens maar 1 persoon in beeld komt. De andere partij wordt enkel betrokken door zijn stem. De POV is dan ook geslaagd waarbij de andere vaak in de camera kijkt.