Khers Nist (2022)

Jafar Panahi tart opnieuw het Iraanse regime met nog een film die op sublieme wijze de scheidslijnen tussen fictie en werkelijkheid betreedt. Omdat het hem verboden is om (zelf) films te maken, geeft hij zijn assistent-regisseur van afstand instructies bij het filmen van het op ware feiten gebaseerde relaas van Zara [Mina Kavani] en Bakhtiar [Bakhtiyar Panjeei] die een vals paspoort proberen te bemachtigen waarmee ze met hulp van een mensensmokkelaar naar Europa kunnen vluchten. Jafar communiceert vanuit een klein dorpje aan de grens waar hij gast is van Ghanbar [Vahid Mobasheri]. Nadat hij een aantal foto’s in het dorp heeft gemaakt raakt hij conflict met een aantal dorpelingen, aangevoerd door dorpsoudste Sherif [Naser Hashemi], en moet hij het opnemen tegen tradities die botsen met zijn eigen liberale normen en waarden. Een film zoals alleen Panahi ze op dit moment weet te maken, werkelijk uniek, maar minder meeslepend als 3 Faces.

Drie gezichten komen samen in deze sublieme film, complex van vorm en van inhoud. - Het onzichtbare gezicht van de mens Jafar Panahi, van beroep regisseur, woonachtig in Iran, met een verbod om films te maken en om het land te verlaten. - Het tweede gezicht is de film No Bears waarnaar ik kijk met het filmpersonage Jafar Panahi, gespeeld door de mens Panahi, die vanuit Iran op de grens met Turkije op afstand een film regisseert, terwijl hij zelf betrokken raakt bij een liefdesstel in het dorp waar hij vertoeft. - Het derde gezicht is de film in de film die Jafar Panahi (als filmpersonage) maakt over een liefdesstel dat het land wil ontvluchten. Lijkt ingewikkeld, maar dat valt mee, geloof me. Wel wat de mens Panahi aan de orde stelt, meestal in de vorm van een tegenstelling waartussen een scherpe grens loopt: stad en dorp, beeld en woord, feit en fictie, wetenschap en geloof - en waarschijnlijk ben ik onvolledig. Tot op het bot ontleedt hij de twee uitersten met de tegenstelling beeld versus woord als de meest uitdagende - zeker voor een filmkijker en een regisseur. Eenmaal overschrijdt het filmpersonage Panahi wel een grens (letterlijk die met Turkije), maar schielijk doet hij een stap terug. De mens Panahi wil Iran helemaal niet verlaten, al leeft hij temidden van zo verschillende culturen die hem beleefd, maar meedogenloos bejegen en waartegen hij zich maar op één manier kan verzetten, namelijk door deze film te maken.

Het is knap hoe Jafar Panahi er steeds in slaagt fictie en non fictie in elkaar te laten vloeien met zijn films met een hoog documentaire-achtige stijl. Het zorgt ervoor dat je betrokkenheid verhoogt doordat je nauw flirt met deze realiteit. Panahi is niet aan zijn proefstuk toe. Vorig jaar nog veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf, maar ik dacht dat hij momenteel op borgtocht vrijgelaten was na zes maanden in de beruchte Evin-gevangenis in Teheran. No bears is mooi opgebouwde film over een film in een film/documentaire. De regisseur, Jafar Panahi zelf, regisseert vanop afstand omdat hij Iran niet mocht verlaten. Het is, als je het oeuvre van Panahi niet zo goed kent, eventjes schrikken na de openingsscène er opeens "cut" wordt geroepen door Panahi zelf. Op kritische en clandestiene manier blijft Panahi met zijn films tegen de schenen van het regime schoppen. Dat alleen al verdient de grootste bewondering. Ballen en lef heeft Panahi te over, maar met minstens evenveel inzicht en een boodschap is hij een zeer opmerkelijk figuur. Knap!