Donbass (2018)

De term 'Capharnaüm' is denk ik wel van toepassing op het Donetsbekken (Donbass) in Oekraïne. Althans, na het zien van Donbass was dat de eerste associatie die bij mij opkwam. De regio is de afgelopen jaren veelvuldig in het nieuws geweest vanwege de gespannen situatie tussen het Oekraïense leger, separatisten en de Russen, die er belang bij hebben om het Donetsbekken weer in te lijven. Zoals altijd is het volk de dupe in zulke situaties: wetteloosheid, willekeur, corruptie en constante onzekerheid teisteren de bevolking, die leeft in armoede en schuilkelders. Verschillende groeperingen buiten dat uit, claimen het gelijk aan hun zijde en manipuleren de bevolking. Geënsceneerde (oorlogs)situaties en werkelijke (oorlogs)situaties wisselen elkaar af en zo is het op een gegeven moment volstrekt niet meer duidelijk wat nog echt of waar is. Een wespennest waar niemand zijn handen aan wil branden, waarin je murw gebeukt en onverschillig, soms zelfs bijna apathisch, door het leven gaat. Sergei Loznitsa levert met Donbass een haarscherpe observatie af van de status quo in het oostelijke deel van Oekraïne. Zo zwartgallig als maar zijn kan en toch ook kleurrijk, door de bonte stoet aan personages die veelvuldig in karikaturale vorm de revue passeert in dit satirische drama. Althans karikaturaal? Loznitsa zou de verschillende scenes hebben gebaseerd op filmpjes die hij op online platforms is tegengekomen. De verschillende, lange scenes doen sketch-achtig aan, waarbij het niet ontbreekt aan humor, al is de inhoud en onderliggende boodschap bloedserieus en kritisch. Donbass riep bij mij een mix van emoties op en is niet altijd fijn om naar te kijken (wat ook niet hoeft), maar het is beslist nodig dat films als deze worden gemaakt. Dus ja: count me in voor die Loznitsa fanclub.

Zo ziet dat er uit. Het is geen fijn leven in de Donbas - niet als je bij het gewone volk hoort wat geslachtofferd wordt voor de belangen van de oligarchie. En ook niet als je bij de 'happy few' hoort die daar de twijfelachtige eer krijgt om het vuile werk te mogen opknappen. Wel een erg aanschouwelijke les van hoe dat dan werkt - na een oorlog die de samenleving kapotslaat, argwaan en vijandigheden tussen groepen aanwakkert, infrastructuur vernielt en in puin laat liggen. En het ergst van alles wellicht, het corrupte wanbestuur dat het onmogelijk maakt om een toekomst te zien, geen licht aan het einde, en niets om aan te werken om het uitzichtloze bestaan een beetje beter te maken. Loznitsa vertelt met een serie ogenschijnlijk loshangende scenes geen lineair verhaal, toch vormt het wel een geheel. Wel een erg cynisch en deprimerend geheel. Toch wel erg triest om te bedenken dat we als zogenaamd 'beschaafde' wereld niet in staat zijn om hier iets aan te doen, en erger nog, niet in staat lijken om te voorkomen dat de rest van Oekraine hetzelfde lot tegemoet gaat.

De timing van deze politiek geladen satire over een burgeroorlog in het oosten en van de Oekraïne is bijzonder treffend, al stelt de film verder helaas weinig voor. Het fragmentarische script, bestaande uit dertien lange scenes die slechts minimaal iets met elkaar te maken hebben, weet niet te boeien en zowel de personages als de gebeurtenissen maken weinig indruk.