De natuurlijke regressie van de liefhebber

De top-lijstjes van professionele recensenten bevatten vooral oude zwart-wit-films waar niemand meer naar kijkt (bv. http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time) terwijl het reguliere publiek juist de allerlaatste film de beste film aller tijden vindt. Ik herken dat uit mijn tijd dat ik me vooral met popmuziek bezig hield: het grote publiek houdt van de laatste hits maar als echte popliefhebber herken je in die laatste hits de erfenis van oude klassiekers en hoe meer je je in popmuziek verdiept hoe meer je ontdekt dat het allemaal al te vinden is in bv. de blues uit de jaren '30 zodat je uiteindelijk de oude muziek verheerlijkt als de 'original' en de nieuwe muziek degradeert als slappe aftreksels daarvan.

Als beginnend filmliefhebber heb ik nog maar weinig oude films gezien: die spreken minder aan dat de laatste films met al hun visueel spektakel en actualiteit. Maar EYE heeft aan mij een goede klant gehad door enkele klassiekers van oude regisseurs als Jean-Luc Godard en Billy Wilder opnieuw in bioscopen te vertonen, want er is met deze films voor mij een wereld open gegaan: opnieuw bekruipt mij het gevoel dat deze films ‘the real thing’ qua film zijn en de hedendaagse films slechts slappe aftreksels ervan. En ik begin de top-lijsten van de professionals dan ook steeds beter te begrijpen…

Het zoeken van de verdieping door alsmaar verder terug te gaan op zoek naar het begin – de oorsprong – van dingen, is denk ik filosofisch of zelfs metafysisch (het zoeken naar het eerste beginsel, de ‘arche’) en romantisch (de liefde voor alle ‘oer-‘-toestanden als de oorspronkelijke ongeschonden eenheid). Wat ik me nu afvraag is: is mijn ‘regressie’ als beginnend filmliefhebber een uitvloeisel van mijn filosofische of romantische inborst of is dit een natuurlijk proces voor elke liefhebber?

Ik ben al vanaf mn 12de die oude films aan het bekijken die zogenaamd heel goed waren.

Zonder heel veel verwachtingen maar was toch al best snel verknocht er aan.

Niet dat ze per se beter zijn maar ze hebben wel een heel eigen sfeer.

Maar alles van voor pak hem beet 1927 is mij toch vaak een stapje te ver.

Waarderering voor cinema begint bij erkenning van oude films .

Ik ken iemand die muziek op die manier benadert. Alles wat eventueel gebaseerd is op een andere artiest of genre deugde ineens niet meer, want niet origineel. Tja. Je beperkt jezelf dan behoorlijk vind ik.

Ik vind dat je films, net als muziek dus, ook moet beoordelen op zijn eigen merites. Is een bepaald soort romantische komedie slecht omdat het 'al 100 keer gedaan is', en de oorsprong van dat (sub)genre lag in de jaren '70 (of noem maar een jaartal)? Tja, als je het heel theoretisch, of in jouw geval filosofisch, gaat bekijken is dat misschien een criterium waarop de film dan afdoet, maar op zichzelf kan het nog steeds kwaliteit bevatten (of gewoon domweg entertaining of leuk zijn).

Daarnaast kan je sowieso films uit de jaren '20, '30, '40, '50 niet 1 op 1 vergelijken met de films van nu, ook al is het genre of zelfs het hele verhaal hetzelfde, omdat de technische middelen, de thema's, het historische kader, de taal en de manier van acteren (etc. etc.) veranderd zijn, waardoor je zodoende een totaal ander eindproduct overhoudt.

Dus ik zie ergens je punt, maar houdt niet echt steek vind ik.

Ik denk dat veel regisseurs het wel met xgogax eens zijn. In elk geval heb je een filmgeschiedenis, met bepaalde ontwikkelingen, en nieuwe films of filmstromingen moeten daarbinnen hun plaats verwerven. In de literatuur zie je dat nog beter, ook omdat die geschiedenis veel verder reikt en er geen technische beperkingen zijn geweest.

Dus ik snap eerlijk gezegd niet zo dat recensenten zo blijven vasthouden aan die zwartwit-klassiekers. Die mogen dan wel de oorsprong zijn van het medium (en uiteraard is het leuk en leerzaam om een beetje van dat fundament mee te krijgen als filmliefhebber), maar het is niet zo dat er daarna niets meer van kwaliteit gemaakt is. Is net zo'n starre houding als weigeren om films te kijken van voor 1990 omdat die niet flitsend meer zouden zijn.

Binnen alle decennia is originele kwaliteit te vinden.

Ik luister graag naar het ritmisch slaan van stokken op stenen en melodisch gemurmel, zoals de Neanderthalers muziek maakte. De rest is allemaal na-aperij en dus minder goed.

Nou zo redeneerde die kennis van me dus wel zo ongeveer Een band als Radiohead deugde eigenlijk niet omdat er een of andere vage oude band was van wie ze het kunstje hadden afgekeken. Tja, zo wil ik muziek (en film) niet benaderen hoor, want dan kan je helemaal niets meer luisteren en goed vinden.

Als iemand zo vastzit in zijn eigen onvermurwbare aannames is het sowieso een goed moment om over te stappen op een hobby waarbij je nog wél verrast kunt worden. Lijkt me heel vermoeiend om keer op keer een film op te moeten zetten in de wetenschap dat het hooguit een goed gemaakt aftreksel kan zijn.

Film is voor mij vooral sfeer en emotie, daar moet je niet te veel bij nadenken. 100x liever een goed gemaakte herinterpretatie van iets wat al bestaat dan een krampachtig zoeken naar iets vernieuwends wat het aangluren niet waard is.

Een beter antwoord als dat van Ste* en Zwolle84 komt er denk ik niet.

Toch denk ik dat er wel degelijk een kern van waarheid zit in wat xgogax zegt. Uiteraard men moet het verleden niet aanbidden, maar enige kennis van de filmgeschiedenis zorgt ervoor dat je kritischer kan kijken. De hap-slik-weg houding van Zwolle84 deel ik dan ook niet. Een film moet ook wat te zeggen hebben! Een regisseur hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden, maar als je gretig leentjebuur speelt, geef er dan een eigen/verrassende draai aan. Denk bijvoorbeeld aan de manier waarop Tarantino invloeden van Corbucci heeft verwerkt in The Hateful Eight. Geheel origineel? Nee.... maar het is wel weer zo typisch voor Tarantino dat je onmogelijk van een slap aftreksel kan spreken.

Om kort te gaan. Niks mis met een herinterpretatie van oude films/stijlen, maar geen zwak aftreksel a.u.b.

Ik geloof niet dat 'oude films' per se beter zijn maar er is wel een ander soort genot te halen uit films met een andere culturele/historische context dan die waarin we zelf leven. Het doet een beroep op kennis die je hebt over dat tijdvak of de herkomst van de productie, over de invloed die een vroegere film heeft (of kan hebben) op latere producties, over hoe de politiek van die tijd en plaats doorwerkt in esthetische of inhoudelijke keuzes, enz. En ik denk ook wel dat het - net als bij klassieke muziek of literatuur - zo is dat oudere producties moeilijker toegankelijk zijn en een andere mindset vereisen; het kan bevredigend voelen omdat het niet vanzelfsprekend is om iets tot je te nemen wat taaier is dan je misschien gewoon bent.

Die volg ik niet helemaal. Als in: dat ik iets in die richting zou beweren.

Met name dat gedeelte reageerde ik op. Deed me een beetje denken aan een drug: film als een soort hallucinatie(sfeer en emotie), wat je daarna weer links laat liggen. Film is meer dan een avondje uithuilen, blij worden, griezelen etc. Goede films(laten we zeggen een Solaris van Tarkovsky) veranderen je wereldbeeld ietwat, maar dan moet je wel enigszins nadenken over wat de regisseur wil zeggen. Bovendien moet de regisseur ook wel iets te zeggen hebben en niet slechts de schreden van het verleden herhalen. Dat trachtte ik- wellicht iets te kort door te bocht- samen te vatten onder de term hap-slik-weg.

Ik vind dit een nogal krappe definitie van wat een goede film zou zijn. Mijns inziens lokt iedere film een andere reactie uit. Er zijn films die je aan het denken zetten, films die je laten lachen, films die je laten huilen, films die je laten griezelen etc. Ik zie niet in waarom de ene reactie beter of hoogstaander zou zijn dan de andere reactie. Voor mij is een goede film een film die iets met me doet, op wat voor manier dan ook.

Voor mij zit de lol van het film kijken juist in de enorme diversiteit van het medium. Ik zou al snel het plezier verliezen als ik IEDERE film zou moeten analyseren en in een historisch perspectief zou moeten plaatsen. Dan wordt film kijken een puur rationele aangelegenheid en dat iets is wat mij persoonlijk nogal tegenstaat.

Maar ook niet al te veel, want er zijn maar érg weinig regisseurs die ook iets interessants te zeggen hebben. Veel platitudes en goedkope maatschappijkritiek, dat jammer genoeg wel.

Wat betreft Tarantino: zijn werk is m.i. 'postmodernistisch' hetgeen weer een heel ander verhaal is maar misschien wel de moeite waard is hier even te vertellen. Ik denk dat je de hele kunstgeschiedenis in grofweg drie periodes moet onderscheiden:

Traditionele of klassieke kunst gaat uit van de waarheid van de religie die de waarheid meedeelt door middel van verhalen of mythes ('mythe' is Grieks voor 'verhaal'). De rol van de kunstenaar is om zo goed mogelijk de mythe (dus de algemeen bekende en publiekelijk gedeelde waarheid) over te brengen.

Moderne kunst is de bevrijding van de religie/mythe en haar (on)waarheid: God is dood, religie is onzin en de mens moet zelf op zoek naar de waarheid. Kunstenaars worden 'genieën' die die waarheid menen te hebben gevonden. Elk genie heeft zijn eigen waarheid en zet zich af tegen zijn voorgangers: alle voorgaande stijlen en bewegingen waren leugen, de nieuwste stijl of beweging is de waarheid. Originaliteit is alles. En meestal betreft die waarheid de essentie van het moderne leven en diens vervreemding, isolement, eenzaamheid, verlorenheid, gejaagdheid, neurose, etc. Dat maakt veel moderne kunst zo 'lelijk' en bv. de romantici keerden zich bewust af van die 'lelijke' moderniteit en gingen daarom op zoek naar bv. de mythes en andere oerverhalen zoals sprookjes toen de wereld nog 'heel' was.

Sinds de jaren '60 zitten we in de postmodernistische fase die 'meta' is in de zin dat het de kunst en haar geschiedenis zelf als haar materiaal gebruikt: het gebruikt de voorgaande stijlen in plaats van zich er tegen af te zetten. Waarheid doet er als het ware niet meer toe (c.q. een soort democratisering van het genieschap: iedereen heeft z'n eigen waarheid) en het combineert bv. middeleeuwse stijlen met moderne stijlen. In die zin breekt het met het modernisme maar het is wel weer modern doordat het eindresultaat wel de persoonlijke expressie is van de kunstenaar en als zodanig origineel is.

Tarantino en sowieso de meeste regisseurs sinds de jaren '60 zijn postmodernistisch en gebruiken dus bewust oude werken en oude stijlen in hun eigen werk: niet als imitatie dus ook niet als slap aftreksel maar als materiaal om zichzelf uit te drukken in een origineel werk.

Over het woord 'goed', zat ik het meest te wikken en wegen, inderdaad. Om tot de kern te komen. Ik denk dat je deels gelijk hebt. Terecht merk je op dat de zin die ik gebruik te stellig is; een hilarische komedie zonder enige pretentie kan een goede film zijn. Waar wij van mening verschillen, is de vraag of er een soort hiërarchie bestaat in de reacties die een kunstwerk opwekt. Ik denk dat als een kunstwerk meer met mij doet dan enkel een impulsieve, emotionele reactie dat het werk dan als beter moet worden gezien. Dat laat onverlet dat je niet altijd de zin hebt om een film te doorgronden: een boog kan immers niet altijd gespannen staan. Het voelt in ieder geval voor mij aan alsof sommige films een dieper gedeelte van mijn persoonlijkheid raken.

Edit: Deels grenst deze discussie ook wat aan de vraag van intersubjectiviteit. Is het werk van Shakespeare objectief beter dan- om maar iemand te noemen- de pulpwerkjes van L Ron Hubbard. Ik neig naar ja, maar je zou ook kunnen betogen dat de kwaliteit van het werk in the eye of the beholder is. Is schoonheid puur subjectief? Lastige kwestie.

Ik wilde dezelfde passage aanhalen om te zeggen: jeetje, hoe saai om overpeinzingen over je ervaring te limiteren tot wat alleen de regisseur zou willen zeggen!?

Ik heb me in een discussie gestort die ik eigenlijk niet zo interessant vind. Maar heel kort door de bocht: er zit veel tussen hapslikweg en een film kapotanalyseren dan wel alles willen afzetten tegen ‘de klassiekers’ (wat is de discussie nu eigenlijk?).

Een keer goed nadenken over een film is niks mis mee. Best leuk, als het onderwerp je aanspreekt. Maar dat betekent niet dat elke film zijn stempel op de wereld moet achterlaten. Het blijft vermaak.

Het verschilt ook enorm of je het hebt over films als commerciële amusementsindustrie (Marvels in de bioscoop bijvoorbeeld) of over film als kunstvorm ('moeilijke' films van Bergman). Oke, het is hetzelfde medium en in principe allebei kunst, maar ze dienen beiden wel een totaal ander doel en een ander publiek.

In mijn oorspronkelijke post doelde ik vooral op figuren als frans123 die letterlijk zeggen dat ze alles al hebben gezien en niet meer verrast zullen worden door nieuwe films. Als je zo ver heen bent, dan begrijp ik niet waarom je nog (nieuwe) films kijkt. Met zo'n instelling vind je altijd wel een haakje om een film neer te sabelen, maar haal je daar dan echt voldoening uit?