Elena (2011)

Pas toen Leviathan uitkwam zag ik dat Zvyagintsev inmiddels nog een derde film had, schijnbaar iets geruislozer voorbij gegaan (of ik heb zitten slapen). Dit is zijn minste film tot op heden: gedempter qua personages, veel huiselijke scenes waarmee het visueel wat soberder wordt al laat Zvyaginstsev in die paar scenes buitenshuis meteen weer z'n talent zien. Verhaal zit wel weer ijzersterk in elkaar en zegt wel weer iets over de condition humaine, de conclusie van de regisseur krijg je uiteindelijk wel mee, maar ook leren we van de film dat de Russen opgescheept zitten met precies dezelfde kl***-programma's als wij op hun TV. Tsja minste Zvyagintsev is natuurlijk altijd nog een geweldige film.

Opnieuw een film van Andrey Zvyagintsev die gaat over complexe relatiebanden. De film toont de broze en soms tegenstrijdige verhoudingen tussen nieuwe samengestelde gezinnen weer. Wanneer beide partners kinderen hebben uit een vorig huwelijk en reeds een eigen geschiedenis met zich meedragen, kan dat vaak tot spanningen leiden in het gezin. Andrey Zvyagintsev slaagt er bovendien in om dit door te trekken naar het maatschappijbeeld in het moderne Rusland waarbij de kloof tussen arm en rijk groter en groter wordt. Elena, van eenvoudige komaf, getrouwd met een rijk man, is van eenvoudige komaf. Haar zoon is een alcoholistische nietsnut en steuntrekker. Haar kleinkind heeft weinig toekomst en enkel het leger biedt een uitweg. Vladimir weigert geld te pompen om haar marginale familie te onderhouden. Daarentegen houdt hij zijn dochter een hand boven het hoofd. Zo heel veel verschilt zij niet van de familie van Elena, met dat verschil dat ze uit een welgesteld gezin komt en rotverwend. Dit levert vaak spanningen op tussen beiden. Samen slapen doen ze niet meer, communicatie is beperkt en komt enkel aan bod aan de keukentafel. Wanneer Vladimir een hartaanval krijgt en Elena verneemt dat ze slechts beperkt voorkomt in zijn testament doodt ze hem in de hoop dat ze recht heeft op meer. Elena, een vrouw die aanvankelijk sympathie opriep als zorgzame loyale vrouw stelt haar eigen belangen voorop in de hoop haar familie een uitweg te bieden uit de armoede. Eigen kind, schoon kind, het vat de film mooi samen. Cinematografisch zit de film goed in elkaar. Vrij kil en afstandelijk. Ook de openingsscène met de vogels in de boom komen in de laatste shot ook terug. Alleen de bewoners van het appartement zijn veranderd...

Prachtig gefilmd en prima geacteerd sociaal drama is een portret van een samenleving die verscheurd is tussen het oude, Communistische Rusland en een tijd waarin de vrijheid ten koste lijkt te gaan van verbondenheid. Nadezhda Markina schittert als Elena, de huidige echtgenote van de fysiek kwakkelende Vladimir [Andrey Smirnov] en het plot draait om Vladimirs nalatenschap. Nadezhda heeft een zoon [Aleksey Rozin] uit een eerder huwelijk die geldzorgen heeft en kan het moeilijk verkroppen dat Vladimir weigert haar zoon uit de brand te helpen. Vladimir hecht meer waarde aan zijn dochter [Elenya Lyadova], ook al heeft zij hem jaren geleden de rug toegekeerd. Zvyagintsev gebruikt beelden van de omgeving waarin de personages zich bevinden om subtiel commentaar te geven op de huidige samenleving, maar het bewust lage tempo stelt je geduld regelmatig op de proef.