Woyzeck (1979)

Wat mij betreft toch duidelijk wel een mindere samenwerking tussen Kinski en Herzog. Ik moet toegeven dat ik niet echt in de film kon komen. De beperkte aankleding, het totale gebrek aan aandacht voor camerawerk, de gekunstelde dialogen, de overdreven acteerprestaties: alles voelde onnatuurlijk aan en dat het om een verfilmd toneelstuk ging kon bijna niet duidelijk zijn al zou het opgenomen zijn op een podium. Of het in het theater wel zou werken voor mij durf ik niet te zeggen, maar hier kreeg ik nooit het gevoel te kijken naar mensen of naar iets wat überhaupt serieus zou moeten nemen. Herzog had wel bijzonder weinig aandacht besteed aan hoe hij het verhaal zou verfilmen, zo leek het. Daar kunnen de excentrieke personages, enkele mooi gevleugelde dialogen en zelfs een schitterende monoloog (die van Eva Mattes over een meisje dat naar de maan en de zon reist) niets aan veranderen. Te nep naar mijn smaak en eerlijk gezegd kwam het over als een minder gedetailleerde Shakespeare in een andere tijd, maar ik weet te weinig over het echte toneelstuk om te weten wat er zo briljant aan is. De film maakt het niet duidelijk. 2*

Nou zeg, wat een prul. Zoals JayLunar en The One Ring al zeggen is het allemaal ontzettend theatraal en gekunsteld, zowel inhoudelijk als qua stilering (met name de belichting is werkelijk droevig, je ziet gewoon de lampen schijnen). Het verhaal van Woyzeck is van een onthutsende eenvoud en de personages overtuigen geen moment. Datzelfde kan gezegd worden van het acteerwerk van Kinski, hoewel ik denk dat hij de rol zoals die geschreven is wel goed invult (ergo: het ligt aan de rol). Eigenlijk zit er gewoon niks in de film wat ik goed vond. Onbegrijpelijk dat dit van de hand van een toch gevierd regisseur komt.

Voorwaar, ik zeg u: “Jeder Mensch ist ein Abgrund…” Klaus Kinski als gedoodverfde Woyzeck/Wozzeck? Geen speld tussen te krijgen! In een ingedommeld universum waar kapiteins dobberen op pseudo-existentieel gemijmer, dokters dromen van een wetenschappelijke doorbraak op basis van een erwtendieet en de onschuldige moederkloek Marie verlangt naar een beetje doodgewone mannelijke nabijheid, voelt Woyzeck het naderende onheil van een wereld die sluipenderwijs uit zijn voegen barst, onhoorbaar kapseist, zonder zichtbare sporen na te laten aan gruzelementen valt. Auw, wat doet dat pijn: die eenzaamheid, die uitzichtloosheid, die leegheid… Symbolisch is dat Woyzeck aan dezelfde retoriek van zijn dorpsgenoten ten prooi valt, door te verwoesten wat hem het meest nabij is: zijn geliefde. Vervolgens wacht hem het – letterlijk – opgeslokt worden door die ondefinieerbare natuurkracht die van de elementen uitgaat. De verdrinkingsdood als enige mogelijke verlossing. Niemand laat een traan…en ondertussen is het dorp een roddel rijker. Een lijk, dus voer voor speculeren, kortom leven in de brouwerij…hoe cynisch! Werner Herzog brengt het allemaal met een genadeloos metrum in beeld. Echt beklijven doet deze ‘Woyzeck’ evenwel nauwelijks, want wat staat tegenover de grauwe, hopeloze, alomtegenwoordige lelijkheid? Niets. Nietsigheid. Büchner had zich allicht in de handen gewreven bij een dergelijke evocatie, maar anno 2025 hebben wereld en mensheid een ander geluid nodig, medunkt. 2,5*