Der Fall Gleiwitz (1961)

Ik kende deze film helemaal niet. Daarom de recensies van Theunissen en joolstein met belangstelling gelezen. Goede film, vond ik ook. Het lijkt een redelijk accuraat beeld van wat zich destijds heeft afgespeeld in dat grensstadje. Bij vlagen zelfs spannend, met verzorgde fotografie. Mooi die beelden van die bijna uitgestorven autowegen, die Hitler had laten aanleggen om zijn troepen te kunnen vervoeren. Dat we vrij nauwkeurig weten wat er destijds gebeurd is aan die grens komt door de getuigenis van de leider van de operatie, Alfred Naujocks, na de oorlog voor het Neurenbergtribunaal. Hij was later in 1939 ook nog betrokken bij een andere geheime operatie, het 'Venlo-incident'. Hij zou overigens geen glanzende carrière maken in de oorlog. Uit de gratie van Heydrich geraakt, naar het Oostfront gestuurd, maar dat wel overleefd. Wie nu de kaart van Polen bekijkt kan zich bijna niet voorstellen dat het huidige Gliwice (een voorstadje van Kattowice) en nu diep in Polen gelegen, ooit aan de Duitse grens lag. En dan is er nog het verhaal dat de Duitsers opzettelijk een niet meer in gebruik zijnd radiostation hebben gebruikt, omdat dit beter geschikt was om de zogenaamde overval te ensceneren en om de reguliere radiouitzendingen niet te verstoren. Dat wisten jullie niet hè.

"Polen hat heute Nacht auf unserem eigenen Territorium auch mit bereits regulären Soldaten geschossen. Seit 5.45 Uhr wird jetzt zurückgeschossen! Und von nun ab wird Bombe mit Bombe vergolten!" Adolf Hitler was naar verluidt erg nerveus voordat hij deze bekende redevoering hield op 1 september 1939. De provocatie van Gleiwitz die de aanval van het Derde Rijk op Polen moest rechtvaardigen en inmenging van Engeland en Frankrijk diende te weerhouden. In die zin was de valse vlag operatie maar ten dele een succes. Je vraagt je dan ook af waarom dit toneelstuk zo gründlich opgevoerd moest worden. Ik kan verder weinig meer toevoegen aan deze Oost-Duitse film die ik wat artistiek camerawerk betreft erg kan waarderen. De Poolse versie uit 1979 is veel meer in de stijl van een documentaire met iets meer achtergrond en ook de aanwezigheid van de Führer zelf. Propagandistisch is de Oost-Duitse film allerminst. Het team SS'ers wordt geportretteerd zoals ze waren. Wat historische correctheid betreft valt er ook weinig op aan te merken. Ik mis wel wat Poolse uniformen tijdens de overval en vermoedelijk werd er geen Duits meer gesproken. Het bericht op de radio werd louter in het Pools uitgezonden en niet in beide talen. De soundtrack is soms bizar en nadrukkelijk aanwezig maar stoort niet.