Soundtrack to a Coup d'Etat (2024)

In februari 1961 verstoorde een groep activisten onder leiding van jazz-zangeres Abbey Lincoln en dichter Maya Angelou een algemene vergaderinig van de Verenigde Naties. Aan de hand van boekcitaten, audio-opnames en archiefbeelden schets de Belgische beeldkunstenaar Johan Grimonprez de complexe voorgeschiedenis die leidde tot dit protest. Het eerste uur doet vaak denken aan een serie TikTok-video’s met soundbites van politici, diplomaten, intellectuelen en jazzmuzikanten over (het einde van) kolonialisme op het Afrikaanse continent. Pas na een uur maakt Grimonprez de onderlingen verbanden werkelijk duidelijk door zich te richten op de gebeurtenissen in de Democratische Republiek Congo nadat Patrice Lumumba daar (tegen de zin van de voormalige ‘eigenaar’ België) daar tot president werd verkozen. Een uiteindelijk fascinerende geschiedenisles die vooral (maar niet uitsluitend) België herinnert aan koloniaal racisme, maar ook toont hoe belangrijk Afrika is voor de toekomst van de mens en waarom Afrika haar deuren liever opent voor Rusland dan voor ‘het westen’. De titel verwijst ook naar de muziek van o.a. Lous Armstrong en Dizzy Gillespie die allebei direct betrokken werden bij de politieke spelletjes van de VS.

Wie het boek Congo: een geschiedenis uit 2010 van David van Reybrouck niet heeft gelezen, kan deze (veel te lange) documentaire beter overslaan. In een adembenemende montage van found footage vliegen de beelden over de vrijheidsstrijd van de Belgische kolonie Congo je om de oren, en er valt geen touw aan vast te knopen, tenzij je achtergrondkennis hebt. Deze beeldenstorm is op nogal gekunstelde wijze doorsneden met ultrakorte jazz-fragmenten die vaak alleen vanwege de titel van het nummer een verre connectie hebben met de problematiek. Armstrong en Gillespie werden 'gebruikt' door het Westen, alle andere muzikanten speelden hoogstens indirect een rol.

Aan de premisse wordt nauwelijks recht gedaan: het verhaal van de jazzmusici vormt slechts een fractie van deze overdadige docu. Verder geeft hij nogal een eenzijdig beeld van de zaken, met Chroesjtsjov als het schone geweten en het Westen als tiran. Tijdens de film vond ik dat eigenlijk nog wel grappig. Ik zag het meer als een provocatie om je aan het denken te zetten dan als een bewuste strategie om de waarheid te kleuren. Inmiddels ben ik er niet meer zo zeker van wat de makers beogen. Zijn ze vergeten wat de Russen nog geen vier jaar voor ‘Congo’ in Hongarije hebben gedaan? Maar goed. Ik wil niet opscheppen maar ik ben re-de-lijk op de hoogte van de geschiedenis van Congo. Die kennis komt vooral uit boeken, dus ik vond het leuk om er nu eens gezichten bij te hebben. De drukke montage en de zenuwachtige jazz maakten het er allemaal niet duidelijker op, maar omdat ik dus wat kennis heb kon ik het allemaal wel plaatsen en dan is het best een boeiende zit. Zolang je je mening maar niet op deze film alleen baseert, is alles goed.