James Ensor, de Man achter het Masker (2024)

Degelijke documentaire die ons schilder James Ensor toch een beetje beter leert kennen. Interessant als het gaat om Ensor, de mens, en vooral als de betekenis die achter al die maskers schuilt nader wordt toegelicht. Sam Louwyck, in zijn onvervalst Oostends, had wel wat meer aan het woord mogen komen.

De documentaire laat de Vlaamse kunstschilder James Ensor zien als een door en door dwarse man die bijna alleen maar vijanden maakte maar wiens werk inmiddels wordt bejubeld als van hetzelfde niveau als z’n tijdgenoot Van Gogh. Ensor is wat mij betreft het toonbeeld van de avantgarde die bewust breekt met het voorgaande en zijn werk presenteert als de nieuwe Waarheid met zichzelf als het genie dat de kunst de nieuwe regels geeft. Hij zag zichzelf als een ‘peintre exceptionel’ die nergens bij hoort en als het onbegrepen genie dat eerst breekt met de academische stijl die hij op de kunstacademie leerde en daarna met de impressionistische stijl – zijn vroege werk laat echter zien dat hij in verschillende stijlen prachtig kon schilderen – ten gunste van een agressieve, expressieve, karikaturale stijl die de anderen afbeeldt als belachelijke figuren terwijl hij zelf de door die idioten veroordeelde Christus is. De voor deze latere werken kenmerkende maskers of maskerachtige gezichten zijn eigenlijk ontmaskeringen: Ensor wilde laten zien hoe ridicuul of monsterlijk mensen echt zijn achter de schone facade. Het levert harde, lelijke kunst op die provoceert: Ensors nieuwe Waarheid is niet prettig om te zien waarmee hij ook veel avantgarde van de 20ste eeuw zou anticiperen zodat hij inderdaad avantgarde par exellence is.